ساز شناسی

آموزش ۱۴ مورد از تکنیک های سازدهنی کروماتیک به زبان ساده

4.2/5 - (9 امتیاز)

تکنیک های سازدهنی کروماتیک مجموعه ابزاری است که یک نوازنده سازدهنی برای روح بخشیدن به قطعات موسیقی به آن نیاز دارد. استفاده از تکنیک های مختلف در هنگام اجرا لذت نوازندگی را در نوازنده چند برابر میکند.

همچنین اضافه کردن زینت (تکنیک) به قطعه های موسیقی باعث دلنشین تر شدن و جذاب تر شدن این قطعه خواهد شد. در این مقاله ما سعی داریم شما را با مجموعه ای از تکنیک ها یا زینت های مهم سازدهنی کروماتیک اشنا کنیم. همچنین به شما کمک خواهیم کرد تا نوازندگی به سبک حرفه ای ها را به راحتی تجربه کنید.

تکنیک های سازدهنی کروماتیک

قبل از اینکه به سراغ تکنیک های سازدهنی کروماتیک برویم باید ابتدا نحوه به صدا درآوردن نت های سازدهنی را یاد بگیریم. پس انتظار میرود که شما آموزش نت خوانی را پشت سر گزاشته باشید. بسیاری از هنرجویان در ابتدای مسیر با مشکل به صدا در آوردن نت های سازدهنی مواجه میشوند. و عده ای از آن ها در مورد سلامت سازدهنی خود دچار تردید میشوند.

به این نکته توجه داشته باشید که به صدا در آوردن نت های سازدهنی کروماتیک نیازمند یادگیری یک سری نکات خواهد بود. ساختار سازدهنی کروماتیک به گونه ای است که از حساسیت بالایی برخوردار میباشد. که همین امر سبب واکنش پذیری بالای این ساز جذاب و رویایی شده است.

پاکر (pucker) در سازدهنی

در ابتدای مسیر یادگیری تکنیک های سازدهنی کروماتیک قدم اول توانایی به اجرا دراوردن نت های سازدهنی است. هر سوراخ سازدهنی کروماتیک قابلیت اجرای دو نت موسیقی را دارد که با کمک اسلاید به 4 نت افزایش میابد.

پاکر به روشی میگویند که شما در آن باید فقط از یک سوراخ سازدهنی صدا در بیاورید. در اصطلاح به این حرکت اجرای تک نتی هم میگویند. نزدیکی سوراخ های سازدهنی چالشی است که هر شخصی برای یادگیری سازدهنی با آن مواجه خواهد شد. و مهمترین قسمت، آموزش اجرای دقیق و تمیز تک نت ها میباشد. اجرای صحیح پاکر

برای اجرای صحیح تک نت ها شما باید دهان خود را به اندازه سوراخ های سازدهنی جمع کنید. برای این کار لازم است که دو گوشه دهان خود را به هم نزدیک کنید تا سایز دهان شما به اندازه یک سوراخ سازدهنی شود.

اگر سایز دهان شما به اندازه دو سوراخ باشد هوای دمیده شده، به داخل دو سوراخ رفته و عملا اجرای تک نتی صورت نمیگیرد. به شکل روبرو و نحوه قرار گیری لب ها بر روی سوراخ سازدهنی دقت کنید.

ویبره

بعد از یادگیری اجرای تک نت ها میرسیم به تکنیک ویبره. در بین تکنیک های سازدهنی کروماتیک ،تکنیک ویبره بیشترین کاربرد را دارد و از جذابیت بالاتری نیز برخوردار است. ویبره به دو صورت دستی و دهانی انجام میشود که در ادامه بیشتر آشنا خواهیم شد.

ویبره دستی

ویبره دستی همانطور که از اسم آن پیداست با دست انجام میشود. به همین دلیل نسبت به ویبره دهانی ساده تر و قابل فهم تر است. علت ساده تر بودن ویبره دستی این است که ویبره دستی قابل دیدن است که همین امر باعث اموزش بهتر آن میشود.

نحوه اجرای ویبره دستی

برای انجام تکنیک ویبره دستی شما ابتدا ساز را با یک دست میگیرید (همانند شکل بالا). در پشت دستی که با آن ساز را گرفته اید حفره ای ایجاد کنید و با دست دیگر با سرعت های مختلف این حفره را باز و بسته کنید. انجام این حرکت پشت سر هم در هنگام اجرای یک نت باعث ایجاد صدای واوایی خواهد شد. این واوایی در اجرای نت ها باعث لرزش هایی میشود که به آن ویبره میگویند.

اولین تکنیکی که هنرجویان در بحث تکنیک های سازدهنی کروماتیک باید آن را به خوبی یاد بگیرند همین تکنیک ویبره دستی میباشد. شما میتوانید قبل از اجرا یا در حین اجرا بر روی نت های سازدهنی خود به دلخواه محل قرار گرفتن ویبره دستی را مشخص کنید.

ویبره دهانی

بعد از یادگیری ویبره دستی و تسلط کامل بر روی آن حال میخواهیم تکنیک ویبره را کمی جذاب تر و در عین حال کمی پیچیده تر کنیم. در تکنیک های سازدهنی کروماتیک ویبره دهانی نیازمند تمرین و پشتکار بیشتر میباشد. چرا که هر اتفاقی که در هنگام انجام ویبره دهانی میافتد داخل دهان نوازنده است. به طوری که خود نوازنده نیس قادر به دیدن آن نیست و همین امر باعث پیچیدگی آن برای آموزش دادن میشود.

پنهان بودن تکنیک ویبره دهانی شاید در یادگیری سخت تر باشد ولی همین پنهان بودن باعث جذابیت بیشتر آن خواهد شد. چرا که شنونده هرگز نخواهد فهمید که نوازنده چطور همچین لرزشی در صدای ساز ایجاد میکند.

ویبره دهانی خود به 3 دسته ویبره زبانی ویبره گلویی و ویبره دیافراگمی تقسیم میشود که در ادامه با آن اشنا خواهیم شد.

ویبره زبانی

توضیح برخی از تکنیک های سازدهنی کروماتیک به دلیل قابل مشاهده نبودن آن ها کمی پیچیده است. یکی از این تکنیک ها ویبره زبانی است.  برای استفاده از تکنیک ویبره زبانی فک و گلوی شما ثابت است تنها زبان در داخل دهان حرکت میکند.

ابتدا بدون سازدهنی و در حالت عادی دهان خود را مقداری باز کنید و زبان خود را به سقف دهان بچسبانید و سپس برگردانید به پایین (کف دهان). انجام پی در پی این حرکت در هنگام نوازندگی باعث ایجاد نوساناتی در صدا میشود و باز هم صدایی با جلوه واوایی ایجاد میشود.

توجه داشته باشید که بالا و پایین بردن زبان در داخل دهان مانند گفتن کلماتی مانند آنگ آنگ آنگ آنگ است. سعی کنید این کلمات را پی در پی تکرار کنید با این روش به سادگی جابجایی زبان در داخل دهان برای شما قابل فهم تر خواهد شد.

در هنگام بالا و پایین بردن زبان متوجه تغییر فشار هوا میشوید، با تغییر در فشار هوا میتوانید شدت ویبره زبانی را به دلخواه خود کاهش یا افزایش دهید.

ویبره گلویی

با یادگیری ویبره زبانی کمی به پایین تر میرویم و میرسیم به گلو. با گلو نیز میتوانیم صدای واوایی تولید کنیم. به این طریق که در ویبره گلویی زبان ثابت بوده و ما فقط با تغییر سایز گلو مقدار هوا را افزایش یا کاهش میدهیم. با این تغییر در میزان فشار هوا به وسیله گلو نیز نوساناتی در صدای تولید شده ایجاد خواهد شد.

در تکنیک های سازدهنی کروماتیک تنفس شما نقش بسیار مهمی دارد که در ادامه مقاله، شما را با چند روش تقویت تنفس آشنا خواهیم کرد.

دقت داشته باشید که در ویبره گلویی با تنگ و گشاد کردن مسیر هوا عمل ویبره انجام میشود. تکنیک های سازدهنی کروماتیک به نحوی هستند که شما میتوانید با خلاقیت و پشتکار خود تغییرات جذابی را در آن ها ایجاد کنید. به نحوی که این تغییرات در ماهیت این تکنیک ها خدشه ای وارد نکند.

در ویبره گلویی نیز میتوانید برای فهم راحت تر از حروفی مانند AH AH AH AH استفاده کنید. با تکرار این حروف با گلوی خود متوجه تغییرات مورد نیاز ویبره گلویی خواهید شد. ابتدا این حروف را تک تک انجام دهید سپس سعی کنید آن ها را به هم بچسبانید و صدایی ممتد تولید کنید.

اکنون همین تمرینات را بر روی ساز خود و هنگام اجرای نت ها انجام دهید. با تمرین و دقت میتوانید در قطعه های خود این تکنیک را مورد استفاده قرار دهید و جذابیت قطعه ها را چند برابر کنید.

ویبره دیافراگمی

دیافراگم به طور کلی نقش مهمی در تکنیک های سازدهنی کروماتیک دارد. در سازهایی که نیاز به تنفس است دیافراگم نقش مهمی را ایفا میکند. البته دقت داشته باشید برای تقویت دیافراگم خود و فعال کردن آن تمریناتی وجود دارد. با انجام آن ها شما میتوانید تنفس دیافراگمی خود را فعال کرده و از آن بهرمند شوید. این تمرینات را سعی کنید روزانه انجام دهید.

در روش ویبره دیافراگمی از حروف هاهاهاهاهاها استفاده کنید به طوری که شدت هوای خارج شده را با دیافراگم بریده بریده کنید. یعنی هوای خارج شده نباید ممتد باشد. اکنون همین تمرینات را بر روی ساز خود انجام دهید.

تمرین اول

به حالت رکوع ایستاده و نفس عمیق بکشید سعی کنید در هنگام تنفس شکم خود را به جلو ببرید. این کار باعث فعال شدن دیافراگم و تقویت تنفس دیافراگمی شما خواهد شد. بعضی از تکنیک های سازدهنی کروماتیک نیاز به تمریناتی غیر از تمرین با ساز دارد مانند این تمرینات تنفس.

تمرین دوم

در حالت نشسته نیز میتوانید به روش اول نفس عمیق بکشید. ولی دقت داشته باشید که شانه ها به سمت بالا نرود و قفسه سینه نیز باز نشود. اگر هنگام دم و بازدم عمیق شکم خود را به جلو ببرید مانع حرکت شانه ها و قفسه سینه خواهید شد. با این روش دیافراگم شما هنگام تنفس درگیر میشود.

تمرین سوم

بر روی زمین دراز بکشید و با چند کتاب نسبتا سنگین وزنه ای درست کنید و بر روی شکم خود قرار دهید. حالا نفس همیق بکشید و سعی کنید کتاب ها را با شکم خود به بالا ببرید و چند ثانیه نگه دارید و هوا را خارج کنید. این حرکت را ده سری و هر سری به مدت 10 ثانیه انجام دهید.

فعال کردن دیافراگم باعث تقویت تنفس شما میشود با تقویت تنفس خود میتوانید قطعه های پیچیده و سخت را به راحتی انجام دهید. بدون شک اگر این تمرینات را منظم انجام دهید در بسیاری از تکنیک های سازدهنی کروماتیک موفق خواهید بود.

 

 

اسلاید

از دیگر تکنیک های سازدهنی کروماتیک میتوان به تکنیک اسلاید اشاره کرد. انجام این تکنیک بر روی سازدهنی با سرش لب ها بر روی دهنی ساز انجام میشود. توجه داشته باشید که این سرش بر روی نت های هم حالت صورت می گیرد. هم حالت یعنی یا تمام نت هایی که با دمش به صدا در می آیند یا همه نت هایی که با مکش به صدا در می آیند.

اسلاید در تکنیک های سازدهنی کروماتیک

فرض کنید در شکل بالا میخواهیم از نت ،لا، اکتاو اول به نت ،لا، اکتاو دوم برویم. همانطور که در شکل میبینید هر دو نت ،لا، نت سیاه هستند.حال اگر بخواهیم برای رفتن از نت ،لا، اول به نت ،لا، دوم از تکنیک اسلاید استفاده کنیم، چون نت ،لا، با مکش اجرا میشود، پس تمام نت هایی که با مکش به صدا در می ایند را در این مسیر اجرا میکنیم.

نت های موجود که با مکش به صدا در می آیند در این مسیر عبارتند از نت سی، نت ر ، نت فا. اگر در شکل بالا دقت کنید متوجه میشوید که نت هایی که در تکنیک اسلاید اجرا میشوند را با دیرند سه لا چنگ نمایش داده ایم.

دلیل این کار این است که شما باید نت های اجرایی در تکنیک اسلاید را خیلی سریع اجرا کنید تا تداخلی در ارزش زمانی بقیه نت ها ایجاد نکند.

گلیساندو

ما از تکنیک های مختلفی بین دو نت استفاده میکنیم. تکنیک دیگری که در بین دو نت مورد استفاده قرار میگیرد تکنیک گلیساندو میباشد. تکنیک گلیساندو همانند تکنیک اسلاید در هنگام حرکت از یک نت به سمت نت بعدی استفاده میشود اما با کمی تفاوت. در تکنیک اسلاید ما یا فقط نت های مکش موجود در بین دو نت را اجرا میکردیم، یا فقط نت های مکش را.

گلیساندو در تکنیک های سازدهنی کروماتیک

اما در تکنیک گلیساندو ما همه نت های موجود در بین دو نت را اجرا میکنیم. تصور کنید در شکل بالا ما میخواهیم از نت ،فا، که مکش است به سمت نت ،می، اکتاو بالاتر که دمش است حرکت کنیم و تکنیک گلیساندو را اجرا کنیم. در این حالت ما باید همه ی نت های موجود در بین این دو نت را چه مکش چه دمش اجرا کنیم.

نت های موجود در بین دو نت ،فا، و ،می، که در شکل است و ما باید آن ها را اجرا کنیم عبارتند از نت های ،سل، لا، سی، دو، ر. توجه داشته باشید که تکنیک گلیساندو چون دمش و مکش با هم است باید سرعت عمل بالاتری داشته باشیم تا قطعه ما از نظر دیرند به مشکل نخورد و ریتم قطعه حفظ شود.

استکاتو

شاید تکنیک استکاتو در بین تکنیک های سازدهنی کروماتیک جذابیت به خصوصی داشته باشد. چون در عین سادگی تغییرات جالبی در صدای سازدهنی ایجاد میکند. به طور کلی استکاتو به معنی نا پیوسته نواختن یا مقطع نواختن است. در این تکنیک ارزش زمانی نت ها به گونه ای نصف میشود ولی در ریتم قطعه تغییری ایجاد نمیشود.

استکاتو در تکنیک های سازدهنی کروماتیک

به شکل بالا توجه کنید در این شکل در بالای نت ها نقطه هایی قرار گرفته است. این نقطه ها به معنی اجرای نت ها به صورت استکاتو است. وقتی ما یک نت سیاه را به صورت استکاتو اجرا کنیم ارزش زمانی آن به صورت نت چنگ اجرا میشود یعنی دیرند نت ها نصف میشود.

در سازدهنی ما اگر بخواهیم از تکنیک استکاتو استفاده کنیم مانند زمانی است که بخواهیم یک نت را به صورت عادی اجرا کنیم. با این تفاوت که بعد از اجرا زمانی که ارزش زمانی آن نت به نصف ارزش زمانی خود رسید با کمک زبان باید به اجرای این نت خاتمه داد.

روش انجام استکاتو

دهان خود را بر روی ساز بگذارید و عمل دمش را بر روی یک نت انجام دهید. اکنون خیلی سریع با زبان خود مسیر دمش هوا به داخل ساز را ببندید. در هنگام بستن مسیر هوای دمش باید زبان شما از کف دهان به سمت دندان ها رفته به نحوی که نوک زبان شما به پشت دندان های ردیف بالایی بچسبد. با این روش شما به راحتی میتوانید تکنیک استکاتو را انجام دهید.

توجه داشته باشید که تا زمان برخورد نوک زبان به پشت دندان های ردیف بالایی باید دمش شما به صورت یک نواخت باشد.  یعنی شدت و مقدار هوای دمیده شده تا قبل از انجام تکنیک استکاتو تغییر نکن و ناگهان با زبان خود به این دمش خاتمه دهید.

همانطور که قبلا هم گفته شد تکنیک های سازدهنی کروماتیک بسیار انعطاف پذیر بوده و با استفاده از خلاقیت و ایده های خود میتوانید این تکنیک ها را به روش کاملا اصولی تغییر دهید و تغییرات جذابی در آن ایجاد کنید.

موردنت

در بحث تکنیک های سازدهنی کروماتیک به تکنیک دیگری میرسیم که خود به دو حالت مختلف تقسیم میشود. تکنیک موردنت که از آن به گزش هم نام میبرند تکنیک ظریف و جذابی است که به دو صورت انجام میشود.

موردنت با نت

یک روش موردنت یا گزش با استفاده از نت های موسیقی انجام میشود. شاید با خود فکر کنید تکنیک چگونه با خود نت ها انجام میشود، نکته جالب این تکنیک در همین قضیه نهفته است. تکنیک موردنت با نت خود به دو دسته فوقانی یا تحتانی تقسیم میشود. ما روش فوقانی را توضیح میدهیم بعد از توضیح آن خود متوجه نحوه انجام موردنت تحتانی خواهید شد.

تصور کنید در هنگام اجرای نت ،دو، میخواهیم تکنیک موردنت فوقانی را انجام دهیم. در این حالت در هنگام اجرای نت ،دو، باید گریزی سریع به نت بالایی آن یعنی نت ، ر ، داشته باشیم و سپس دوباره برگردیم به نت ،دو. یعنی در هنگام اجرای نت ،دو، یک گزش به نت ،ر، میزنیم و خیلی سریع دوباره به نت ،دو، برمیگردیم.

قانون این تکنیک این است که این عمل باید خیلی سریع انجام شود تا زینت مورد نظر به وجود بیاید و تاثیر خود را بگذارد. اکنون شما تکنیک موردنت با نت فوقانی را متوجه شدید.  حالا میدانیم که موردنت با نت تحتانی چگونه انجام میشود.

در روش موردنت با نت تحتانی همانند روش بالا فقط در این حالت به جای نت بعدی، گزش به نت قبلی صورت میگیرد. در شکل زیر میتوانید نحوه عملکرد تکنیک موردنت را بر روی نت ها بررسی کنید.

موردنت در تکنیک های سازدهنی کروماتیک

موردنت با اسلاید

روش دیگر موردنت با استفاده از اسلاید میباشد. اسلاید کلیدی است که در سمت راست سازدهنی قرار گرفته. با استفاده از آن ما میتوانیم فواصل نیم پرده ای موجود در سازدهنی را اجرا کنیم. در روش موردنت با اسلاید گزش نیز به نت دیگر است ولی اینجا فاصله نتی که اجرا میکنیم و نتی که گزش به آن صورت میگیرد نیم پرده است.

با این تفاوت که در تکنیک موردنت با نت، ما با جابجایی سوراخ بر روی ساز این تکنیک را انجام میدادیم. ولی در روش موردنت با اسلاید سوراخ ساز تغییری نمیکند فقط گزشی سریع بر اسلاید انجام میدهیم. فرض کنید در حال اجرای نت ،دو، هستیم و میخواهیم تکنیک موردنت با اسلاید را انجام دهیم.

در این حالت همچنان که در حال دمش هوا برای اجرای نت ،دو، هستیم خیلی سریع ضربه ای به اسلاید میزنیم تا گزش صورت بگیرد. دقت داشته باشید از کلمه ضربه برای این گزش استفاده کردیم. زیرا این حرکت باید به قدری سریع انجام شود که فشار دادن اسلاید برای گزش کامل باشد. اگر سرعت این تکنیک کم باشد تکنیک موردنت جذابیت مورد نیاز خود را نخواهد داشت.

تریل

در بین تکنیک های سازدهنی کروماتیک، تکنیکی که سرعت عمل بالاتری نیاز دارد تکنیک تریل است. تریل در موسیقی اینگونه انجام میشود که هروقت حروف tr بر روی یک نت نوشته شد باید آن نت را با نت بالاتر آن به صورت پیاپی و سریع اجرا کنیم.

در سازدهنی کروماتیک ما تکنیک تریل (tr) را با استفاده از اسلاید انجام میدهیم. به اینگونه که اگر بر روی نت دو علامت تریل بود باید همزمان که در حال دمش برای اجرای نت دو هستیم کلید اسلاید را به صورت پیاپی و سریع گرفته و رها کرده تا تکنیک تریل انجام شود. توجه داشته باشید که نکته این تکنیک در سرعت عمل آن است.

فرض کنید یک نت سیاه را میخواهیم به صورت تریل اجرا کنیم. باید تمام مراحل گرفتن و رها کردن اسلاید در بازه زمانی همان نت سیاه انجام شود. اگر قصد اجرای تکنیک تریل را داشته باشید و با سرعت پایین انجام دهید شما دیگر تکنیک تریل را اجرا نکردید بلکه نت های موسیقی را فقط نواخته اید.

واه واه

اگر شما تکنیک ویبره دستی را یاد گرفته باشید کار شما برای یادگیری تکنیک واه واه بسیار ساده خواهد بود. در ویبره دستی ما یاد گرفتیم که عمل باز و بسته کردن دست در پشت ساز باید سریع و پشت سر هم انجام شود تا نوسانات مورد نیاز ما در صدای ساز ایجاد شود.

اما در تکنیک واه واه این تکرار لازم نیست. یعنی ما برای هر تکنیک واه واه فقط یک بار دست را در پشت ساز باز و بسته میکنیم. ابتدا ساز را با یک دست خود بگیرید و با دست بعدی سعی کنید فضای خالی پشت ساز (فضای نیم دایره ای که دست شما در پشت ساز ایجاد میکند) را ببندید. یعنی در پشت ساز یک نیم دایره ای بسته ایجاد کرده اید. سپس سعی کنید یک نت را به صدا در بیاورید حال هنگام دمش در یک سوراخ دستان خود را باز کنید.

زمانی که شما در پشت سازدهنی خود فضای بسته ای ایجاد کرده اید و بعد از دمش در ساز خود دست خود را باز میکنید تغییر در فرکانس صدای تولید شده ایجاد کرده اید. این تغییر در فرکانس در اصطلاح باعث ایجاد صدای واه واه میشود.

تکنیک واه واه را میتوانید با سرعت های مختلف انجام دهید. نکته این تکنیک در میزان فشار هوای وارد شده در ساز که منتهی میشود به فضای نیم دایره ای ک در پشت ساز درست کرده اید است. هرچه فشار هوای وارد شده به محفظه ی نیم دایره ای دست شما بیشتر باشد بعد از باز کردن دستان خود تکنیک واه واه ایجاد شده بسیار دلنشین تر و جذاب تر خواهد بود.

دوبل نت

تکنیک بعدی که با آن سرو کار داریم دوبل نت است. دوبل نت همانطور که از اسم آن پیداست یعنی اجرای دو نت با هم، که به دو صورت انجام میشود.

فرض کنید ما میخواهیم نت ،دو، را با دیرند یک نت سیاه اجرا کنیم. و در حین اجرا از تکنیک دوبل نت استفاده کنیم. در این حالت ما نت ،دو، که به صورت دمش انجام میشود را با نت دمش سوراخ بعدی آن یعنی نت ،می، را با هم اجرا میکنیم. یعنی دمش ما باید در هر دو سوراخ به یک اندازه و در دیرند یک نت سیاه انجام شود.

روش دیگر دوبل نت به اینگونه است که، فرض کنید در یک میزان نت ،دو، را میخواهیم اجرا کنیم و نت بعدی آن نیز نت ،می، میباشد و دیرند هر دو نت سیاه است.

در این حالت ما میتوانیم هر دو نت را مانند روش بالا با هم اجرا کنیم. با این تفاوت که در این مورد باید دیرند نت ها با هم جمع شوند. یعنی اگر یک نت ،دو، داشته باشیم که نت بعدی آن ،می، باشد و دیرند هر دو نت سیاه باشد هنگام استفاده تکنیک دوبل نت دیرند این دو نت میشود یک نت سفید. یعنی زمان نت ،دو، با زمان نت ،می، جمع میشود و با هم اجرا میشود.

با آموزش صحیح و اصولی سازدهنی کروماتیک شما میتوانید به راحتی از تمامی این تکنیک ها استفاده کنید. همچنین در کنار فراگیری این تکنیک ها شما میتوانید برای بهتر نواختن مقاله سونوریته در موسیقی را نیز مطالعه کنید.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *