ساز کوبه ای را معمولا در اجراها برای نگه داشتن ریتم استفاده میکنند اما این ساز به قدری انعطاف پذیر است که به تنهایی نیز قادر به اجرای تک نوازی های زیبایی است. به طور کلی در طبقه بندی انواع ساز ، ساز کوبه ای به سازی گویند که از طریق ضربه، مالش، خط کشیدن و اعمالی مانند این ها به صدا در بیاید.
این مدل ساز به دلیل ساختار و شیوه اجرایی که دارد دارای صدایی بم میباشد که در کنار سازهایی که صدای زیر تری دارند ترکیب بی نظیری خواهد شد. امروزه در تمامی اجرا های سنتی حداقل از یک ساز کوبه ای استفاده میشود. و البته در تمامی کشور ها اجرا هایی به صورت تک نوازی با یک ساز کوبه ای نیز صورت گرفته است.
انواع سازهای کوبه ای
سازهای کوبه ای از نظر کوک به دو دسته سازهای کوبه ای با کوک معین و سازهای کوبه ای با کوک نا معین تقسیم میشوند.
به طوره کلی به سازهای کوبه ای که قابل کوک کردن باشند و یا نت های مختلفی داشته باشند دارای کوک معین هستند مانند هنگ درام; اما به سازهای کوبه ای که قابلیت کوک شدن ندارند مانند دف، طبل، دایره و … سازهای کوبه ای با کوک نا معین گفته میشود.
از ساز های کوبه ای میتوان در سبک های مختلف موسیقی استفاده کرد اما قطعا از ظرافت کار کاسته خواهد شد و لحن صدا به آن زیبایی که ما میخواهیم نخواهد شد. به همین دلیل بهترین کار این است که در هر سبک از ساز مخصوص به خود استفاده شود.
| طبقه بندی | اسامی سازهای کوبه ای |
| ساز کوبه ای (با کوک معین و نامعین) | تنبک، کاخن،طبل، دف، دایره، سنج، زنبورک، طبلا، تومبا، ماراکس، مثلث، دمام، تیمبال، دامارو، قاشقک، تمبورین، درامز، تیمپانی، هنگدارم، داربوکا، زایلوفون، ماریمبا، چایمز و… |
در این مقاله ما طبقه بندی را بر اساس ایرانی یا غربی بودن ساز کوبه ای انجام داده ایم.
سازهای کوبه ای ایرانی
تنبک
صدای ساز تنبک
وقتی در مورد سازهای کوبه ای صحبت میشود اولین سازی که در ذهن همه نقش میبندد تنبک است. یکی از معروف ترین و محبوب ترین در بین ساز های کوبه ای و ضربه ای همین تنبک است. تنبک یک ساز کوبه ای ایرانی با کوک نامعین است.
تنبک برخلاف ساختار ساده ای که دارد قدرت اجرای بسیار بالایی دارد از این ساز برای نگه داشتن ریتم و همچنین تک نوازی استفاده میشود.
این ساز پوستی را به اسم های تُنبک، تُمبک، دُنبک، تنبوک، دمبک و در بعضی نقاط به اسم ضرب میشناسند. زیرا یکی از مهمترین کارهایی که میتوان با این ساز انجام داد نگه داشتن ضرب و ریتم برای سایر ساز ها و به طوری پخته و کامل کردن اجرایی که میشنوید است.
نگه داشتن ضرب و ریتم در اجراها بسیار مهم است زیرا تمامی سازهایی که شما در یک اجرا یا در کنسرت میبینید به وسیله ساز ضربی با هم هماهنگ میشوند. به این صورت که تک تک نوازنده ها باید خود را با آن هماهنگ کنند.
این ساز جامی شکل را معمولا از چوب میسازند جنس چوب به گونه ای است که صدای بم این ساز را تقویت کرده و باعث شفافیت صدای آن میشود. البته مدل چوبی که در ساخت این ساز استفاده میشود تاثیر مستقیمی بر روی جنس صدا و قیمت ساز خواهد داشت.
روی این ساز جامی شکل را با پوست میبندند و تمامی تکنیک ها یا نت ها بر روی همین پوست انجام میشود. که در اینجا نیز کیفیت پوست استفاده شده بسیار مهم میباشد.
دَف
صدای ساز دف
دف نیز یک ساز کوبه ای ایرانی با کوک نا معین به حساب میآید که مانند تنبک، هم در گروه نوازی مورد استفاده قرار میگیرد و هم به صورت انفرادی میتوان با آن نوازندگی کرد. دف را نیز به صورت کوبشی یا ضربه ای، مالشی و خط انداختن و البته تکان دادن به صدا در میآورند.
از دف نیز در گروه نوازی برای نگه داشتن ضرب و ریتم استفاده میشود به طوری که سایر ساز ها را با هم هماهنگ میکند. ساز دف از دورهی پیش از اسلام رواج پیدا کرد و بیشتر در موسیقی کُردی استفاده میشد به طوری که امروزه در موسیقی کردی نیز دیده میشود و استفاده فراوان دارد.
از این ساز بیشتر در قاره آسیا استفاده میشود اما در برخی کشور ها نیز به نسبت سبک موسیقی و حال و هوای آن کشور از این ساز استفاده میکنند. ساز دف از یک تخته چوب که به حالت گِرد درآمده (که به آن کمانه دف میگویند) ساخته شده و با لایه ای از جنس پوست و در برخی مدل ها از جنس پلاستیک روی یک قسمت آن پوشیده میشود.
داخل دف نیز زنجیر هایی به دیواره ی چوبی دف نصب شده است و در هنگام نوازندگی با حرکت دادن و تکان دادن ساز صدای زیبایی تولید میشود.
نقاره
صدای نقاره (دونوازی عود و نقاره)
نقاره یکی از سازهای ضربی سنتی است که در مناطق مختلف ایران و برخی کشورهای همسایه نقش مهمی در موسیقی محلی و آیینی دارد. این ساز معمولاً از دو کاسه با اندازه های متفاوت ساخته میشود که کاسه بزرگ تر صدای بم و کاسه کوچک تر صدای زیرتری تولید میکند. جنس بدنه نقاره معمولاً از سفال، چوب یا فلز است و روی آن پوست حیواناتی مانند بز یا گوسفند کشیده میشود تا صدایی طنین انداز و پرقدرت ایجاد کند.
نوازنده معمولاً با ضربات سریع و ریتمیک دست یا گاهی با کمک دو چوب کوچک، بر سطح طبل ها می کوبد و الگوهای ریتمیک متنوعی ایجاد میکند. نقاره در مراسم های آیینی، موسیقی محلی و حتی در اجرای موسیقی حماسی کاربرد زیادی دارد. در ایران، این ساز در مناطقی مانند خراسان، مازندران، آذربایجان و برخی نواحی جنوبی بیشتر مورد استفاده قرار میگیرد.
در برخی مناطق، نقاره نوازی همراه با دیگر سازها مانند سرنا انجام میشود و نقش مهمی در اجرای موسیقی های شاد و پر انرژی دارد. همچنین، در گذشته از این ساز برای اعلام رویدادهای مهم، بیدار کردن مردم در سحرگاهان ماه رمضان و همراهی با آیین های مذهبی و ملی استفاده میشد.
ساز های کوبه ای غربی
هنگ درام
صدای ساز هنگدرام:
هنگ درام یک ساز کوبه ای غربی میباشد که این روزها محبوبیت بسیار زیادی به دست آورده.هنگ درام در دسته سازهای کوبه ای با کوک معین میباشد. این ساز اولین بار در کشور سوئیس طراحی و ساخته شد. ساز هنگ درام از دو قسمت تشکیل شده که به صورت نیم دایره ای میباشد و روی هم قرار میگیرند.
قسمت بالایی هنگ درام که نت های موسیقی یا همان فرورفتگی ها بر روی آن قرار دارند، دینگ ساید نام دارد. این قسمت باید همیشه به سمت بالا باشد. قسمت پایینی که دقیقا زیر دینگ ساید قرار میگیرد نیز، گو ساید نام دارد.
هنگ درام نیز مانند تنبک و دف به کمک انگشتان دست به صدا در می آید. شدت برخورد انگشتان دست و یا اینکه از چه تعداد انگشت برای ضربه زدن به نت ها استفاده کنیم تاثیرات بسیار زیادی بر روی جنس و لحن صدای تولید شده دارد.
درام ست
صدای ساز درام:
درام، درامز یا درام ست نام سازی است که از چند طبل و سنج در اندازه ها و طراحی های متفاوت ساخته شده است. این ساز در واقع یک ساز کوبه ای محسوب میشود که با کمک مضراب ها و پدال هایی به صدا در می آید. درام در گروه نوازی، ارکستر و یا سمفونی ها نقش بسزایی دارد.
یکی از مهمترین نقش های این ساز نگه داشتن ریتم و هماهنگ کردن تمام سازها با یکدیگر میباشد. استفاده از صداهایی ترکیبی و ملودیک در کنار نگه داری ریتم باعث شده این ساز به یک ساز کوبه ای کامل تبدیل شود.
هماهنگی و استفاده همزمان از دو دست و پاها برای نوازندگی با درام مهارتی است که به مرور و با تمرین منظم و پشتکار به وجود می آید. از این ساز برای موسیقی نظامی نیز بسیار استفاده میشود و در بسیاری از مراسمات نظامی حضور دارد.
بلز
ساز بلز از تیغه هایی فلزی با سایز های متفاوت تشکیل شده است. این تفاوت در سایزها باعث ایجاد فرکانس های مختلفی از صدا میشود. با کوبیدن مضراب (دسته های بلز) بر روی این فلزات صدا تولید صدا میشود. ساز بلز انتخاب مناسبی برای آشنایی کودکان با موسیقی میباشد اگر کودک شما به موسیقی علاقه دارد همین امروز میتوانید اقدام به خرید ساز بلز کنید.
تومبا
تومبا (یا کونگا) یکی از سازهای کوبه ای محبوب است که ریشه در موسیقی لاتین، به ویژه موسیقی کوبایی دارد. این ساز از یک استوانه کشیده و مخروطی شکل تشکیل شده که روی دهانه آن پوست کشیده شده است. جنس بدنه تومبا معمولاً از چوب یا فایبر گلاس ساخته می شود و پوسته آن از پوست طبیعی حیوانات یا مواد مصنوعی تهیه می شود که هرکدام صدای خاص خود را دارند.
نوازنده تومبا معمولاً با استفاده از کف دست و انگشتان روی پوست ساز ضربه می زند و از تکنیک های متنوعی مانند ضربات باز، بسته، باس، تَپ و اسلپ برای ایجاد صدا های مختلف استفاده میکند. این ساز اغلب در سبک های موسیقی سالسا، سان، مرنگه، جاز لاتین و فانک مورد استفاده قرار میگیرد و به دلیل قابلیت ایجاد ریتم های متنوع، نقش مهمی در گروه های موسیقی ریتمیک دارد.
تومبا در اندازه های مختلفی ساخته میشود که هرکدام صدای خاصی تولید میکنند. معمولاً یک مجموعه تومبا شامل سه نوع اصلی است: کونگا (Conga) که صدای میانی دارد، تومبا (Tumba) که بزرگتر و بم تر است و کینتو (Quinto) که کوچکتر بوده و صدای زیرتری تولید میکند. نوازندگان حرفه ای معمولاً دو یا سه تومبا را هم زمان می نوازند تا ریتم های پیچیده تری ایجاد کنند.
امروزه تومبا علاوه بر موسیقی سنتی کوبایی، در سبک های مدرن و حتی موسیقی پاپ نیز مورد استفاده قرار می گیرد و نوازندگانی مانند جیووانی هیدالگو و تیتو پوئنته از جمله افراد برجسته در هنر نوازندگی این ساز محسوب می شوند.
کالیمبا
صدای ساز کالیمبا:
کالیمبا یک ساز تکامل یافته در طول تاریخ آفریقا است. این ساز در دو نوع تخت و جعبه ای طراحی شده است. یادگیری کالیمبا آسان بوده و به راحتی میتوانید بیشتر موسیقی ها را با آن اجرا کنید. یکی از مزایای اصلی کالیمبا قابل حمل بودن آن است. با خرید کالیمبا میتوانید در هر جا و مکان ساز خود را به همراه داشته باشید و موسیقی دلخواهتان را اجرا کنید.
کاخن
کاخن یا کاخون نیز یک مدل از سازهای کوبه ای است. اسم این ساز در زبان اسپانیایی به معنی صندوق یا جعبه میباشد. جعبه ای که به یک ساز با صدایی زیبا تبدیل شده. نحوه اجرا با این ساز به این صورت است که نوازنده بر روی آن مینشیند. و با کف هر دو دست و انگشتان به قسمت جلویی کاخن ضربه میزند یا حرکاتی مانند مالش و خط کشیدن انجام میدهد.
همانطور که گفتیم کاخن از یک جعبه تو خالی تهیه شده اما چند نکته باعث میشود که صدای دلچسبی داشته باشد. این جعبه دارای 6 وجه میباشد. که وجه جلویی یعنی صفحه ای که نوازنده با دستان خود به آن ضربه میزند از سایر صفحه ها نازک تر ساخته شده است.
در پشت کاخن حفره ای وجود دارد برای خروج صدا و قوی تر شدن صدای ساز. در داخل کاخن دقیقا پشت صفحه جلویی سیم های فلزی با قابلیت تنظیم قرار گرفته اند. کاربرد این سیم ها یا فنر های فلزی به این گونه است که صدای کاخن را نزدیک به صدای درام میکند.
در برخی مدل های کاخن از سیم های گیتار در پشت صفحه استفاده میکنند و برخی دیگر از فنر های فلزی. هر یک از اینها تاثیر متفاوتی بر روی جنس صدای کاخن دارد.
جمع بندی
ساز کوبه ای با ضربه زدن یا خراشیدن توسط کوبنده به صدا در می آید. تصور بر این است این خانواده بعد از صدای انسان قدیمی ترین ساز است. ساز های کوبه ای مانند: تنبک، دف، هنگ درام، بلز
مقاله های مرتبط
دیدگاه ها
پژمان محمدی | 11 دی 1404 گفت:
درود بر شما. قطعا دف مناسب ترین ساز برای این کار محسوب میشه.
ابوالفضل | 18 آذر 1404 گفت:
خیلی عالی بود ممنون از زحماتتون
پژمان محمدی | 19 آذر 1404 گفت:
درود ، موفق باشید
محمد بیگدلی | 30 خرداد 1404 گفت:
آیا دف همون دایره س ؟
پژمان محمدی | 7 تیر 1404 گفت:
خیر دایره کمی کوچکتر از دف هستش
محمد بیگدلی | 30 خرداد 1404 گفت:
درود بر شما . خوب بود و استفاده کردم . لطفا صداهای بلز و کاخن رو هم بارگذاری کنین . درباره جاز هم توضیح بدید . سازهای دیگه رو هم توضیح بدید و صداهاشونو بارگذاری کنین .
امیر | 25 اردیبهشت 1404 گفت:
خیلی خوب و کامل بود فقط چرا بعضی سازها صدایی براشون نزاشتید
پژمان محمدی | 27 اردیبهشت 1404 گفت:
درود بر شما حتما کامل میشن به زودی
نوشان | 9 مرداد 1402 گفت:
واقعا خیلی آموزنده بود و واقعا توضیحات خیلی خوب و دقیقی دادید ولی چرا صدای بلز و کاخن نبود؟
پژمان محمدی | 10 مرداد 1402 گفت:
ممنون از توجه و نظر شما. به زودی اضافه میشن
ارسال دیدگاه شما
اسلامی | 10 دی 1404 گفت:
سلام وقت بخیر برای یک متن نمایشنامه حماسی کدوم مناسب و کوبنده تر است ؟