برای نواختن هر سازی طبیعتا باید به نحوۀ قرارگیری نت‌های مختلف روی ساز، به منظور اجرای آن‌ها، تسلط کافی را داشته باشیم. بنابراین آشنایی با نت‌ های گیتار و دانستن ارتباط بین نتها در سیم‌های مختلف باعث تسلط ما بر صفحه انگشت گذاری شده و مانند نقشه ای است که راه نوازندگی را برای ما ساده تر میکند.

در دنیای موسیقی هر ساز به علت ساختار منحصر به فرد خود تفاوت هایی با سایر سازها از نظر اجرای نت ها دارد. از سازهای زهی گرفته تا سازهای بادی، هرکدام شیوۀ قرارگیری و اجرای نت مخصوص به خود را دارند.

در مقالۀ آموزش تئوری موسیقی مطالب زیادی راجع به تئوری موسیقی آموختیم و با انواع نت ها چه از لحاظ نام گذاری و چه از لحاظ دیرِند آشنا شدیم. اکنون در این مقاله به بررسی جایگاه نت ها و همچنین روابط بین آن ها در ساز گیتار میپردازیم.

فرت (Fret)

برای شروع به یادگیری نت ها روی دستۀ گیتار ابتدا باید دستۀ ساز را خوب بشناسیم.

بر روی دستۀ گیتار، خانه‌هایی تقریبا یک اندازه در کنار هم قرار گرفته اند که با میله ای فلزی از یکدیگر جدا شده اند. در ساز گیتار به هرکدام از این خانه‌ها یک فِرِت (Fret) میگویند.

اگر بخواهیم نت‌ های گیتار را با تئوری موسیقی مطابقت دهیم باید هر فرت را معادل با نیم پرده و هر دو فرت را معادل یک پرده بدانیم. پس اگر مثلا گفتند 3 پرده حرکت کنید، باید 3 را در 2 ضرب کنیم چون هر پرده 2 فرت است، در واقع باید 6 فرت به جلو حرکت کنیم.

در نوازندگی گیتار برای به صدا درآوردن هر نت مدنظر باید با دست چپ یک یا چند انگشت خود را بر روی فرت‌ یا فرت‌های مدنظر قرار بدهیم و بعد با دست راست به سیم مدنظر ضربه بزنیم.

یکی از چالش‌های نوازندگی گیتار برای هنرجویان مبتدی، انگشت گذاری صحیح روی صفحه فرت است. برای اجرای صحیح این کار باید مانند تصویر زیر در هر فرت انگشت را نزدیک به میلۀ سمت راستِ فرت قرار دهیم، به‌صورت عمود به سیم مد نظر فشار آوریم و سعی کنیم صدایی بدون گِز داشته باشیم.

در ضمن باید توجه کنید که انگشت شست شما از پشت دسته بیرون نزند و به نوعی باید پنهان باشد.

در ابتدای انجام این کار دچار درد در سطح انگشتان خود می‌شوید اما جای نگرانی نیست چرا که بعد از مدت زمان کمی نوک انگشتان شما به تحمل این فشار عادت کرده و مشکلی از این بابت نخواهید داشت.

نحوه گرفتن فرت

نحوۀ صحیح قرار دادن انگشت روی هر فرت

نت‌ های گیتار روی هر سیم

قدم بعدی آشنایی با نت‌ های گیتار، دانستن اسم (نت) هر سیم است. سیم‌های گیتار از پایین به بالا و از 1 تا 6 شمارش میشوند.

هر کدام از این سیم‌ها در حالت دست باز، یعنی وقتی فرتی را نگرفتیم و به طور آزاد به سیم ضربه میزنیم، اسم نت خاص خود را دارند که این نت ها از سیم 1 (زیرترین سیم) تا 6 (بم ترین سیم) شامل “می”، “سی”، “سُل”، “رِ”، “لا” و “می” هستند. اسامی باقی نت‌ های گیتار براساس نت دست باز هر سیم و البته قوانین مربوط به فواصل، تعیین میشود.

این مفهوم با ذکر مثال بهتر جا می افتد. اما قبل از مثال بیایید مبحث فاصله ها را مختصرا و مجدد مرور کنیم.

مرور فاصله ها و محاسبۀ آن‌ها روی نت‌ های گیتار‏

همانطور که در مقالۀ آموزش تئوری موسیقی گفتیم، در تئوری موسیقی همۀ نت‌ها باهم یک پرده فاصله دارند اما نت‌های “می” تا “فا” و “سی” تا “دو” فقط نیم پرده باهم فاصله دارند.

حالا به عنوان مثال به بررسی فاصلۀ بین نت‌های “رِ” تا “فا ” می‌پردازیم. با درنظر داشتن اینکه فاصلۀ هر نت تا نت دیگر یک پرده است به جز آن دو نت استثنا شروع به محاسبه میکنیم.

نت مبدأ ما “رِ” و نت مقصد “فا” است در ضمن باید به نت‌های بین مبدأ و مقصد هم توجه کرد.

محاسبۀ فاصله

مسیری که برای محاسبۀ فاصلۀ این 2 نت طی می‌کنیم از خود نت “رِ” ، سپس “می” و بعد نت مقصد یعنی “فا” میگذرد.

حالا فاصلۀ “رِ” تا “می” که 1 پرده است را با فاصلۀ “می” تا “فا” که نیم‌پرده است جمع میکنیم : 1/5=1+0/5

بنابراین فاصلۀ 2 نت “رِ” تا “فا” 1/5 پرده است، یعنی روی دستۀ گیتار اگر نت “رِ” را گرفتیم برای رسیدن به نت “فا” باید 3 فرت (2 * 1/5) به جلو حرکت کنیم.

برای یادگیری بهتر مثال دیگری میزنیم. فاصلۀ بین 2 نت “می” تا “دو” !

مسیری که باید طی کنیم از نت های “می”، “فا”، “سل”، “لا”، “سی” و “دو” میگذرد.

قطعا میدانید که فاصلۀ بین دو نت “می” تا “فا” نیم پرده، “فا” تا “سل” 1 پرده، “سل” تا “لا” 1 پرده، “لا” تا “سی” 1 پرده و در نهایت “سی” تا “دو” نیم پرده است. خب جمعا چند پرده شد؟

بیایید باهم محسبه کنیم : 4=0/5+1+1+1+0/5

همین طور که میبینید فاصلۀ بین این 2 نت 4 پرده است. از آن جایی که هر پرده معادل 2 فرت است، پس برای رفتن از نت “می” به “دو” باید 8 فرت به جلو حرکت کنیم.

حالا که به توضیح این موارد پرداختیم خود شما میتوانید با توجه به اسم نت های سیم های آزاد به اسم باقی نت‌ها برسید اما برای راهنمایی میتوانید به تصویر زیر که از بالا به پایین تمامی نت های روی سیم های 1 تا 6 را تا فرت 12 نمایش میدهد، توجه کنید.

نت‌های دیِز، بِمُل و بِکار

همینطور که در تصویر پایین میبینید، نت های دیِز دار هم در بین نت‌ های گیتار مشخص است. در واقع هر 2 نتی که یک پرده باهم فاصله دارند، یک نت دیز دار، بمُل دار یا بِکار دار در بین شان قرار دارد.

مثلا در تصویر پایین به نت‌های “فا” تا “سل” روی سیم 1 (یا هر سیم دیگری) نگاه کنید. میبینید که بین این 2 نت یک نت “فا دیز” قرار گرفته است.

این موضوع به این معناست که نت‌های “فا” تا “فا دیز” و همچنین نت های “فادیز” تا “سل” با هم نیم پرده فاصله دارند و جمع این فاصله ها که 1 پرده است با فاصلۀ 2 نت “فا” تا “سل” که آن هم 1 پرده است، تطابق دارند.

پس برای در محاسبۀ فاصله ها باید به نت‌های دیِز یا بمل دار هم توجه کنیم. فقط کافیست توجه کنیم که در هر حالتی فاصلۀ نت یک فرت تا نت فرت بعدی یا قبلی آن تنها نیم پرده است.

همۀ نت‌های گیتار

اوکتاوهای گیتار

اگرچه در مقالۀ آموزش گیتار به توضیح اوکتاو پرداختیم ولی یادآوری آن خالی از لطف نیست.

در تئوری موسیقی اگر از یک نت به صورت بالارونده یا پایین رونده شروع به حرکت کنیم و دوباره به همان نت برسیم یعنی یک اوکتاو طی کردیم. اگر حرکت ما بالا رونده باشد نتی که در اوکتاو به دست می آید زیرتر از نت مبدأ و اگر پایین رونده باشد بم‌تر از نت مبدأ خواهد بود.

گیتار سازی است که دارای 6 سیم (اغلب، نه همیشه) و 19 تا 24 فرت که تعداد فرت‌ها براساس نوع گیتار متغیر است اما در گیتارهای کلاسیک معمولا 12 فرت روی دسته و 7 فرت روی بدنۀ گیتار قرار دارد.

این ساز تقریبا دارای 3/5 اوکتاو است که البته نوع گیتار (مثلا گیتارهای 7 سیم به بالا) و نیز تغییر دادن کوک ساز می‌تواند باعث رساندن اوکتاو های گیتار به 4 شود.

ارتباط نت‌ های گیتار

با توجه به تمامی مطالب گفته شده در بالا مثل محاسبۀ فواصل و شناختن فرت‌ها، به شناخت الگوهایی که به ما کمک می‌کنند نت‌های مشترک (اوکتاو) بین سیم‌ها را بشناسیم میپردازیم.

شناخت اوکتاو نت‌ها بر روی صفحۀ فرت‌بورد (Fret board) گیتار باعث افزایش تسلط ما در نوازندگی و همچنین بداهه پردازی های بهتر میشود. پس به سراغ الگوها میرویم.

1. الگوی سیم‌های 6 و 4

اگر از یک فرت روی سیم 6 (مثلا فرت 1) پرشی عمودی به پایین داشته باشیم و از سیم 5 بگذریم، به همان فرت (فرت 1) روی سیم 4 میرسیم و اگر به دو فرت جلوتر (یعنی فرت 3) حرکت کنیم، اوکتاو همان نتی که روی سیم 6 داشتیم را خواهیم داشت. یعنی در این مثال از فرت 1 سیم 6 به فرت 3 سیم 4 رسیدیم که این دو نت اوکتاو اول هم هستند.

این حرکت L شکل دربارۀ همۀ فرت های سیم 6 و 4 صدق میکند.

2. الگوی سیم‌های 5 و 3

این الگو دقیقا مانند الگوی بالا بین سیم‌های 6 و 4 است. یعنی اگر به طور مثال از یک فرت در سیم 5 (مثلا فرت 3) به پایین بیاییم و یک سیم را رد کنیم (یعنی سیم 4)، به سیم 3 در همان فرت (فرت 3) خواهیم رسید. سپس اگر روی همان سیم دو فرت به جلو حرکت کنیم (یعنی فرت 5)، به نت اولی که روی سیم 5 گرفته بودیم میرسیم.

ارتباط بین سیم‌های 6-4 و 5-3

3. الگوی سیم های 4 و 1

حالا اگر همان حرکت L شکل را به صورت برعکس رو به پایین انجام دهیم به اوکتاو اول سیم 4 یا در واقع اوکتاو دوم سیم 6 میرسیم.

به این صورت که باید از هر فرتی که روی سیم 4 گرفتیم (مثلا همان فرت 3) به دو فرت عقب تر حرکت کنیم (یعنی فرت 1) و از روی دو سیم 3 و 2 بپریم، حالا نت فرتی که روی سیم 1 قرار دارد (فرت 1) همان اوکتاوِ فرتِ سیم 4 (فرت 3) است.

در بخش آشنایی با اسامی سیم‌ها اشاره کردیم که سیم های یک و شش هر دو “می” هستند. بنابراین و با توجه به مثال زده شده باید متوجه شده باشید که همۀ نت‌ های گیتار روی سیم های‌ 1 و 6 به صورت نظیر به نظیر، اوکتاو دوم یکدیگر هستند.

مثلا فرت 1 سیم 1، اوکتاو دوم فرت 1 سیم 6 است. یا فرت 5 سیم 6، اوکتاو دوم فرت 5 سیم 1 است و به همین ترتیب. در واقع ترتیب نت ها روی دو سیم 1 و 6 عینا مثل هم هستند.

نت‌های سیم 1 و 6 اوکتاو دوم هم هستند.

4. الگوی سیم های 5 و 2

الگوی حرکت L شکل که به صورت برعکس رو به پایین را که فراموش نکردید؟ همان الگو روی سیم های 5 و 2 هم اجرا میشود.

به این صورت که اگر هر فرتی روی سیم 5 بگیریم (مثلا فرت 3) و به دو فرت عقب‌تر (یعنی فرت 1) حرکت کنیم و سپس از سیم‌های 4 و 3 پرش داشته باشیم، به همان فرت (فرت 1) روی سیم 2 می‌رسیم که این نت همان اوکتاو اول نت روی سیم 5 است و روی تمام فرت های سیم 5 و 2 این موضوع برقرار است.

ارتباط بین سیم‌های 5-2 و 4-1

5. الگوی سیم‌های 4 و 2

هنوز با الگوها کار داریم. در این الگو اگر هر فرتی روی سیم 4 (مثلا فرت 2) را بگیریم، به پایین حرکت کنیم و از سیم 3 بگذریم به سیم 2 روی همان فرت (فرت 2) میرسیم. حالا 3 فرت به حلو حرکت میکنیم (فرت 5). این فرت و این نت گرفته شده همان اوکتاو نت اولی است که در سیم 4 (فرت 2) گرفته بودیم.

6. الگوی سیم‌های 3 و 1

الگوی بین سیم‌های 3 و 1 دقیقا مانند الگوی بالایی است.

به این صورت که هر فرتی روی سیم 3 (مثلا فرت 2) را بگیریم، به پایین حرکت کنیم و از سیم 2 بگذریم به سیم 1 روی همان فرت (فرت 2) میرسیم. حالا 3 فرت به حلو حرکت میکنیم (فرت 5). این نت اوکتاو همان فرتی است که روی سیم 3 (فرت 2) گرفته بودیم.

ارتباط بین سیم‌های 4-2 و 3-1

7. الگوی فرت 12

این الگو آخرین الگوی پیدا کردن اوکتاو نت‌ های گیتار است و میتوان لقب ساده ترین الگو را به آن داد.

در این مورد کافی است بدانید که تمامی نت‌ های گیتار از فرت 12 به بعد با فرکانس صدایی بالاتر دوباره تکرار میشوند. یعنی فرت 12 از سیم 1 همان نتی است که در آزاد سیم 1 داریم، فرت 13 از سیم 1 همان فرت 1 از سیم 1 است و… به همین ترتیب میتوانید این الگو را برای همۀ سیم ها و فرت های گیتار بدون هیچ استثنایی بخاطر بسپارید.

پس همۀ نت های فرت 12، اوکتاو اول همۀ نت‌های سیم های آزاد هستند. یعنی اگر هر فرت از گیتار را به 12 فرت جلوتر (یا اگر جا داشتیم به عقب تر) منتقل کنیم به اوکتاو اول آن نت میرسیم.

الگوی بین نت‌ های گیتار در از فرت 12 به بعد

8. الگوی آسانسوری 5 فرتی

در این الگو باید توجه داشت که به اوکتاو نت نمیرسیم و فقط به خود آن نت در جایگاهی دیگر (Position) خواهیم رسید. پس هدف این الگو مثل الگوهای بالا پیدا کردن اوکتاو نیست.

این الگو به الگوی 5 فرتی معروف است. این روش در مورد همۀ سیم های گیتار (به جز سیم‌ 2) قابل اجرا میباشد.

در این روش هر فرت از هر سیم را که گرفته باشیم (مثلا فرت 1 از سیم 1)، می‌توانیم به همان فرت در سیم بالای آن منتقل شویم (فرت 1 از سیم 2) و سپس 5 فرت به جلو حرکت کنیم (فرت 6 از سیم 2). باز هم تأکید میکنیم که با این کار به اوکتاو آن نت نمیرسیم و فقط همان نت را در پوزیشنی دیگر اجرا میکنیم.

در مورد سیم 2 این الگو به همین شکل پیش میرود با این تفاوت که به جای 5 فرت، 4 فرت باید به جلو حرکت کنیم.

مثلا اگر فرت 1 از سیم 2 را گرفتیم، برای رسیدن به همان نت در پوزیشنی دیگر باید ابتدا به فرت 1 از سیم 3 منتقل شویم و بعد 4 فرت به سمت جلو حرکت کنیم تا به فرت 5 از سیم 3 برسیم.

کوک کردن با استفاده از الگوی 5 فرتی

از این روش برای کوک کردن گیتار به صورت گوشی (با استفاده از گوش و بدون تیونر) هم بسیار استفاده میشود.

به طوری که اول صدای سیم 6 فرت 5 را به صدا در می آوریم، (سیم 6 از باقی سیم ها دیرتر کوک خود را از دست میدهد) سپس در حالی که سیم 6 در حال ارتعاش است، سیم 5 را به صدا درمی آوریم و با تشخیص اختلاف صدا اقدام به کوک سیم 5 میکنیم. این عمل را برای باقی سیم ها نیز انجام میدهیم.

توجه کنید که این روش کوک کردن اصلا به افراد مبتدی پیشنهاد نمیشود.

الگوی 5 فرتی که برای کوک کردن گیتار هم از آن استفاده می‌شود.

معرفی تبلچر (Tablature):

در مقالۀ آموزش تئوری موسیقی در قسمت خطوط حامل به طور مختصر به تبلچر اشاره ای کردیم اما در این قسمت میخواهیم به بررسی کامل آن بپردازیم.

تبلچر مدلی از نت‌نویسی است که فقط منحصر به انواع سازهای گیتار میباشد. برای نت نویسی گیتار میتوان هم از مدل مرسوم (خطوط حامل)، هم از تبلچر و هم از هر دو مدل (به صورت زیر هم، تبلچر پایین و خطوط حامل بالا) استفاده کرد.

در رابطه با خواندن نتها روی خطوط حامل قبلا صحبت کرده ایم. در رابطه با تبلچر خوانی هم باید گفت که این روش بسیار راحتتر از روش خطوط حامل است.

به همین علت بسیاری از مدرسان برای جلوگیری از تنبلی هنرجویان و عادت دادن چشم آنها به نت خوانی از روی خطوط حامل، در ابتدای آموزش گیتار کمتر از این روش استفاده میکنند. البته در رابطه با درستی یا غلطی این متد تدریس اختلاف نظراتی وجود دارد.

عمل تبلچر نویسی به این صورت است که شمارۀ فرت ها روی 6 خط که در واقع همان سیم های گیتار هستند، نوشته میشوند. ترتیب این خط‌ها دقیقا مثل ترتیب سیم های گیتار است. به این صورت که (از بالا به پایین) خط اول نشان دهندۀ سیم اول، خط دوم سیم دوم، خط سوم سیم سوم و… است.

هر عددی که روی این خط‌ها نوشته میشود، به معنی فرتی است که روی آن سیم باید بگیریم. به عنوان مثال اگر روی خط اول (همان سیم اول) عدد 5 نوشته شود، یعنی باید فرت 5 از سیم 1 را بگیریم و آن نت را اجرا کنیم.

انواع تبلچرها

هرچند که تبلچر نویسی یک مدل مستقل است، اما خود تبلچرها نیز در شکل های مختلفی نمایش داده میشوند. البته که فرق چندانی باهم ندارند و اگر کلیات تبلچر خوانی را بدانید مشکلی نخواهید داشت.

بیشتر تفاوت تبلچرهای مختلف در نشان دادن دیرند نت‌ها (اینکه سفید، سیاه، چنگ یا… هستند) است. در شکل های زیر نمونه های مختلف تبلچر نشان داده شده است.

نکته: در نوازندگی با پیک، علامت Downstroke به معنای ضربه پیک رو به پایین و Upstroke به معنای ضربه پیک رو به بالا است. این علائم در تبلچر نویسی به شکل بالا در تصویر رسم میشوند.

سخن آخر

حالا که به بررسی نت‌ های گیتار، ارتباط آن‌ها باهم و اوکتاوشان روی فرت بورد پرداختیم، باید بتوانید با استفاده از الگوهای گفته شده اسم هر نتی بر روی هر سیم و در هر فرت را نام ببرید.

این کار نیاز به تمرین زیاد و بررسی تمامی الگوها بر روی سازتان دارد.

پس همین الان ساز خود را در دست بگیرید و به کشف فرت بورد خود مشغول شوید.

این صفحه چقدر برات مفید بود؟

میانگین امتیازات ۴ از ۵

از مجموع ۳۹۶ رای

گیتار

مقاله های مرتبط

روش‌های میکروفون گذاری گیتار: راهنمای جامع برای صدایی بی‌نقص

مدت زمان یادگیری آواز؛ از شروع تا حرفه‌ای شدن

روش‌های میکروفون گذاری گیتار: راهنمای جامع برای صدایی بی‌نقص

مدت زمان یادگیری آواز؛ از شروع تا حرفه‌ای شدن

چگونه تمرین موسیقی 100% مؤثر داشته باشیم؟

5 تکنیک برای مدیریت استرس در آموزش موسیقی

دیدگاه ها

محبوبه | 28 مرداد 1402 گفت:

خیلی عالی بود ولی برای افراد مبتدی مناسب نبود

پژمان محمدی | 28 مرداد 1402 گفت:

ممنون از نظر و توجه شما، به طور کلی تئوری موسیقی و نت خوانی مطالبی هستش که ممکن سری اول یک مقدار گنگ باشه. مرور و تکرار قطعا پیشنهاد میشه

Niiloo | 30 خرداد 1402 گفت:

سلام و درود وقت بخیر من تازه آموزش با گیتار رو شروع کردم میخواستم بدونم جای نت در فرت هارو چجوری حفظ کنم که وقتی دیدم بدونم اسم نت و جایگاهش رو به نظرم سخت شده ولی فقط علاقه ست که میتونه منو وادار کنه که بتونم ممنون از شما

پژمان محمدی | 31 خرداد 1402 گفت:

درود بر شما. بله در نگاه اول شاید به نظرتون نت ها روی فرت های گیتار پیچیده و سخت باشن ولی اینطور نیست، شما فقط باید جایگاه نت های اصلی روی فرت‌ها رو یاد بگیرید. یعنی برای شروع کاری با نت های دیز و بمل نداشته باشین. وقتی جایگاه نت های اصلی رو یاد گرفتین بعد از اون خودتون متوجه میشین بین نت های اصلی نت های نیم پرده همون نت هایی که حفظ کردین وجود دارن.

غریبه ی آشنا... | 26 خرداد 1402 گفت:

سلام خداقوت به توضیح دهنده گرامی خیلی کاربردی ودقیق توضیح دادید سپاسگزارم...?

پژمان محمدی | 27 خرداد 1402 گفت:

درود بر شما ممنون از توجه و نظرتون

غریبه ی آشنا... | 26 خرداد 1402 گفت:

سلام خداقوت به توضیح دهنده گرامی واقعا ممنون که انقد دقیق وکاربردی توضیح دادید سپاسگزارم..

Ghazal | 2 مهر 1401 گفت:

عالی

R.H | 28 بهمن 1401 گفت:

توی یه قطعه از کجا بدونیم که منظورش کدوم مثلا نت "سل"عه؟توی همه ی سیم ها همین نت هست خب!!

Ghazal | 2 مهر 1401 گفت:

عالی ??