آشنایی با انواع سازهای موسیقی ایرانی و غربی به موزیسین ها کمک میکند تا بدانند برای اجرای هر نوع سبک موسیقی به کدام آلت موسیقی نیاز دارند. انواع آلات موسیقی با توجه به جنس، نحوه اجرا و اصواتی که تولید میکنند تقسیم بندی میشوند.
به طبقه بندی و شناخت ساز ،سازشناسی (Organology) میگویند. این طبقه بندی همانطور که گفته شد بر اساس شیوه های مختلف انجام میشود. در جدول زیر مرسوم ترین نوع دسته بندی ساز را همراه با نام انواع سازها، آورده ایم.
ما برای وارد شدن به دنیای موسیقی ابتدا باید با انواع ساز و ویژگی های آن ها آشنا شویم تا بتوانیم بهترین ساز را مطابق با سلیقه و نیازخود پیدا کنیم.
بر اساس سبک غربی و ایرانی
طبقه بندی سازها را میتوان بر اساس انواع سبک های موسیقی مورد بررسی قرار داد. از مدت های بسیار دور ساز هایی به دست انسان های نخستین ساخته شده و رفته رفته پیشرفته تر شده اند به طوری که امروزه بیش از 130 ساز مختلف در جهان موجود است که هر کدام در دنیای موسیقی حرفی برای گفتن دارند.
در ادامه سعی کردیم چند نمونه از معروفترین سازهای سنتی ایرانی و سازهای غربی را به شما معرفی کنیم تا با نحوه اجرا، صدا و ظاهر آنها آشنا شوید. شناخت دقیق آلات موسیقی به انتخاب بهترین ساز برای شروع موسیقی به شما کمک میکند.
طبقه بندی انواع ساز های ایرانی سنتی
یکی دیگر از این شیوه های طبقه بندی موسیقی بر اساس جغرافیا و کشور است. ساز سنتی در ایران جایگاه خاصی به دست آورده و به نحوی میتواند گویای فرهنگ و سنت و علایق ایرانی ها باشد. نمونه ای ازین ساز ها در جدول زیر آورده شده است.
| انواع ساز ایرانی و سنتی | نمونه ساز |
| ساز زهی (زخمه ای، مضرابی، آرشه ای) | دیوان، تار، دوتار، سه تار ، عود (بربط)، تنبور، چگور، رباب، قانون، چنگ،
کمانچه، قیچک سرود، ویولن ایرانی ،سنتور |
| ساز بادی (چوبی و برنجی) | نرمه نای، فلوت، نی، قره نی، نی انبان، کرنا، بالابان، دوزله، سرنا، نفیر، دونیه، شمشال |
| ساز کوبه ای (با کوک معین و نامعین) | دایره، دهل، تنبک، نقاره، سنج، طاس، دف |
معرفی انواع سازهای زهی
| اسم ساز | سبک | طبقهبندی | نوع نواختن | مبدأ | قدمت تقریبی |
| ویولن | کلاسیک، جاز، بلوز | زهی | آرشه ای | ایتالیا | قرن 16 |
| تنبور | سنتی، عرفانی | زهی | زخمه ای | ایران | باستانی |
| تار | سنتی ایرانی | زهی | زخمه ای | ایران | قرن 18 |
| سه تار | سنتی ایرانی | زهی | زخمه ای | ایران | قرن 18 |
| دوتار | محلی، سنتی | زهی | زخمه ای | ایران | باستانی |
| کمانچه | سنتی، محلی | زهی | آرشه ای | ایران | قرن 4 ه |
| قانون | سنتی، کلاسیک | زهی | زخمه ای | خاورمیانه | باستانی |
| چنگ | کلاسیک، سنتی | زهی | زخمه ای | بین النهرین | باستانی |
| سنتور | سنتی، عرفانی | زهی | مضرابی | ایران | 559 پ.م |
| گیتار | کلاسیک، راک، فلامنکو | زهی | زخمه ای | اسپانیا | قرن 15 |
| تارباس | سنتی ایرانی | زهی | زخمه ای | ایران | قرن 19 |
| بربط | سنتی، کلاسیک | زهی | زخمه ای | ایران | باستانی |
| شورانگیز | سنتی ایرانی | زهی | زخمه ای | ایران | معاصر |
| رباب | سنتی، محلی | زهی | زخمه ای | افغانستان | باستانی |
| دیوان | محلی ترکی، کردی | زهی | زخمه ای | ترکیه | باستانی |
| دولسیمر | فولک، سنتی | زهی | مضرابی | اروپا | قرون وسطی |
| چگور | محلی، سنتی | زهی | زخمه ای | آذربایجان | باستانی |
| قیچک | سنتی، محلی | زهی | آرشه ای | ایران | قرن ها پیش |
| ویولا | کلاسیک | زهی | آرشه ای | ایتالیا | قرن 16 |
| ماندولین | فولک، کلاسیک | زهی | زخمه ای | ایتالیا | قرن 18 |
| یوکه لیلی | پاپ، جزیره ای | زهی | زخمه ای | هاوایی | قرن 19 |
| هارپ | کلاسیک، فولک | زهی | زخمه ای | بین النهرین | باستانی |
| ویولنسل | کلاسیک | زهی | آرشه ای | ایتالیا | قرن 16 |
| کنترباس | کلاسیک، جاز | زهی | آرشه ای | اروپا | قرن 16 |
| عود | سنتی، عربی | زهی | زخمه ای | خاورمیانه | باستانی |
| مراژ | سنتی، محلی | زهی | زخمه ای | آسیای مرکزی | باستانی |
| باغلاما | محلی ترکی | زهی | زخمه ای | ترکیه | باستانی |
| بانجو | فولک، بلوز | زهی | زخمه ای | آمریکا | قرن 19 |
| سیتار | سنتی هندی | زهی | زخمه ای | هند | قرن 13 |
| شهتور | سنتی آسیایی | زهی | زخمه ای | آسیای مرکزی | باستانی |
| صراحی | سنتی، عرفانی | زهی | زخمه ای | ایران | معاصر |
| کرشمه | سنتی ایرانی | زهی | زخمه ای | ایران | معاصر |
| گیتار فلامنکو | فلامنکو، اسپانیایی | زهی | زخمه ای | اسپانیا | قرن 18 |
| قاویز | محلی آسیایی | زهی | زخمه ای | آسیای مرکزی | باستانی |
این دسته از ساز ها تقسیم میشود به ساز سنتی و ساز غربی. همانطور که از نام این مدل ساز ها پیداست، تولید صدا در ساز های زهی به صورت ارتعاش و لرزش زه ایجاد میشود. در این ساز ها ممکن است زه ها فلزی یا پلاستیکی باشند. در بعضی مدل ها نیز هم از سیم فلزی و هم سیم پلاستیکی استفاده میشود.
اما نحوه تولید صدا در سازهای زهی با یکدیگر متفاوت است در بعضی ساز ها به صورت کندن(زخمه ای) سیم، تولید صدا صورت میگیرد و در برخی دیگر به صورت ضربه ای(کوبشی) و در برخی دیگر با کشیدن آرشه (آرشه ای). هر یک از این مدل های ساز زهی دارای زیر شاخه هایی هستند که با هم به بررسی آن ها میپردازیم.
- ساز زهی زخمه ای
- ساز زهی آرشه ای
- ساز زهی کوبشی
ساز زهی زخمه ای
همانطور که گفتیم در سازهای زهی زخمه ای ، تولید صدا به صورت زخمه زدن یا کندن سیم انجام میشود. خود این دسته از ساز ها در سبک های متنوعی مورد استفاده قرار میگیرد.
اکثر این مدل از ساز ها در خانواده بربط ها هستند مانند گیتار، سه تار، گیتار بیس، بانجو و ماندولین. جالب است که در بعضی مواقع در سازهای آرشه ای از روش کندن سیم یا زخمه زدن به سیم ساز صدا تولید میکنند. این حالتی از نوازندگی است که نوازنده در قسمت های مختلف قطعه هم از آرشه و هم به صورت زخمه زدن نوازندگی میکند.
ساز سه تار

صدای ساز سه تار:
انواع ساز سه تار را احتمالا دیده و صدای آن را شنیده اید، این ساز در اصل ساز سنتی کشور ایران است. سه تار سازی است ساخته شده از یک دسته و یک کاسه به شکل گلابی متمایل به دایره. سایز آن کوچک تر از تار ولی دست گرفتن و نحوه پرده گرفتن آن همانند تار میباشد.
با این تفاوت که کاسه تار به صورت دو تکه میباشد اما کاسه سه تار یک تکه و کوچکتر میباشد. وسعت صدای سه تار به اندازه 3 اکتاو صدای کامل میباشد که تولید صدا نیز در آن با کندن سیم ها یا زخمه زدن آن انجام میشود.
در این ساز ضخامت صفحه چوبی که زیر سیم ها قرار گرفته بسیار حیاتی میباشد. چرا که تاثیر مستقیمی بر روی کیفیت و بندی صدای ساز دارد.
ساز تار

صدای ساز تار:
در معرفی انواع ساز زهی زخمه ای میرسیم به یک ساز منحصر به فرد به نام تار. ساز تار یک ساز سنتی میباشد که بسیار از آن استقبال شده و به دست اساتید برجسته ای همچون استاد لطفی در ایران تدریس شده است. دست گرفتن این ساز و حالت نوازندگی آن تقریبا مانند سه تار میباشد اما تفاوت های ساختاری بسیاری دارد. کاسه این ساز دو قسمتی است و یک قسمت بزرگ تر از آن یک میباشد.
بر روی کاسه ساز تار با پوست و چرم کشیده میشود و سیم های آن به حالت جفت جفت قرار دارد. نوازندگی ساز تار همیشه با مضراب مخصوص انجام میشود اما در سه تار میتوانید هم از مضراب هم از ناخن هایتان استفاده کنید.
ساز تنبور

صدای ساز تنبور:
تنبور نیز از انواع ساز زهی زخمه ای میباشد که یک ساز سنتی به حساب میآید. این ساز نیز در سبک سنتی کاربرد دارد و یکی از قدیمی ترین ساز های زهی زخمه ای میباشد.
دسته این ساز از ساز های قبلی بلند تر و کاسه آن نیز بزرگتر و شباهت بیشتری به گلابی دارد. معمولا تنبور ها را 3 سیمه میسازند تا همان حالت قدیمی و دیرینه خود را حفظ کند.
گیتار

صدای ساز گیتار:
طبیعتا با انواع ساز گیتار آشنایی دارید و میدانید که این ساز نیز یک ساز زهی زخمه ای و در دسته ساز غربی میباشد که جنس بدنه آن نیز کاملا از چوب ساخته شده است. سیم های گیتار تشکیلی از سیم های فلزی و پلاستیکی میباشد. سیم های بم این ساز از جنس فلز و سیم های زیر آن از جنس پلاستیک میباشد.
نوازندگی گیتار هم با ناخن و انگشت ها صورت میگیرد و هم با پیک مخصوص. گیتار دارای 6 سیم با ضخامت های مختلف میباشد و در دسته ساز های زه صدا قرار دارد.
انواع ساز زهی آرشه ای

ساز های زهی آرشه ای همانطور که گفتیم به وسیله یک آرشه یا یک کمان به صدا در می آیند. این سازها را گاهی به صورت زخمه ای نیز اجرا میکنند. در یک قطعه ممکن است نوازنده هم با استفاده از آرشه و هم با استفاده از انگشتان خود به صورت زخمه ای و به صورت کندن سیم ها اجرا کند.
اگر به دسته های این ساز ها دقت کرده باشید متوجه خواهید شد که این دسته از سازها که نواختن همراه با آرشه میباشد پرده یا فرت ندارند. پرده یا فرت ها بر روی دسته سازها قرار میگیرد و وظیفه آن ها تکیه گاه برای تغییر طول سیم میباشد. در ساز های آرشه ای این مورد وجود ندارد و نوازنده باید به صورت عملی به آن برسد.
ویولن

صدای ساز ویولن:
ویولن نیز یک ساز زهی آرشه ای میباشد که نواختن نت ها با کشیدنِ آرشه بر روی سیم ها اتفاق میافتد. با کیفیت ترین آرشه ها را از دم اسب میسازند البته آرشه هایی با موهای مصنوعی نیز یافت میشود.
برای حرکت بهتر آرشه بر روی سیم ها از پودری استفاده میشود تا تماس آرشه با سیم ها را بهبود ببخشد. بدون این پودر ممکن است با کشیدن آرشه صدایی را نشنوید.
ویولن روی شانه چپ قرار میگیرد و با دست راست آرشه را روی سیم های ساز میکشیم. این ساز به نوعی کوچکترین عضو خانواده سازهای زهی آرشه ای میباشد که زیر ترین صدا را نسبت به بقیه دارد.
کمانچه

صدای ساز کمانچه:
کمانچه نیز در دسته انواع ساز زهی آرشه ای و یک ساز سنتی میباشد. این ساز هم تراز با ویولن اما دارای تفاوت هایی میباشد. کمانچه را با استفاده از پایه ای که در انتهای ساز وجود دارد بر روی زمین یا روی پا قرار میدهند. این ساز را میتوان قدیمی ترین ساز آرشه ای نامید که نام آن تکامل یافته ساز رباب میباشد.
کاسه ی این ساز که اصلی ترین قسمت آن است به حالت کروی قرار داردو باعث افزایش تن صدای آن میشود. نوازندگی با این ساز باید به صورت نشسته انجام شود و نوازنده آن را با دست چپ از قسمت دسته گرفته و با دست راست آرشه را میگیرد.
انواع ساز زهی کوبشی
سازهای زهی کوبشی نیز از انواع ساز های محبوب میباشند که امروزه طرفداران بسیاری به دست آورده اند. نحوه کار این مدل ساز ها با ضربه میباشد. سازهای زهی کوبشی معمولا دارای مضراب هایی هستند یکی در دست چپ و دیگری در دست راست.
به دلیل نحوه استفاده از این ساز ها زه ها یا سیم های آن از سایر سازهای زهی محکم تر بسته میشوند. کشش این سیم ها زیاد میباشد تا بتواند با کوچکترین ضربه نیز صدایی زیبا تولید کند.
سنتور

صدای ساز سنتور:
یکی از معروف ترین، محبوب ترین و پرکاربرد ترین ساز زهی کوبشی، سنتور میباشد. در هر سنتور حدود 72 سیم وجود دارد که برای هر نت 4 عدد سیم قرار داده شده. برای هر کوک این 4 سیم باید دقیقه هم صدا باشند تا صدای ساز دلنشین شود.
در سنتور سه ردیف نت قرار دارد که از سمت راست سیم های زرد تولید صدای بم را بر عهده دارند و سمت وسط و چپ نیز به ترتیب نت ها زیر تر میشوند.
همانطور که گفتیم در سنتور کشش سیم ها بسیار زیاد میباشد به طوری که تمامی 72 سیم وزنی حدود 400 کیلوگرم را بر بدنه ی ساز وارد میکند.
معرفی انواع سازهای بادی
| اسم ساز | سبک | طبقهبندی | نوع نواختن | مبدأ | قدمت تقریبی |
| فلوت | کلاسیک، جاز | بادی بدون زبانه | دمیدنی | بین النهرین | باستانی |
| فلوت پیکولو | کلاسیک | بادی بدون زبانه | دمیدنی | ایتالیا | قرن 18 |
| سازدهنی | بلوز، فولک | بادی | دمیدنی | اروپا | قرن 19 |
| ترومبون | کلاسیک، جاز | بادی برنجی | دمیدنی | اروپا | قرن 15 |
| ملودیکا | کلاسیک، فولک | بادی | دمیدنی | اروپا | قرن 20 |
| کلارینت | کلاسیک، جاز | بادی چوبی تک زبانه | دمیدنی | اروپا | قرن 18 |
| ساکسوفون | جاز، پاپ | بادی چوبی تک زبانه | دمیدنی | فرانسه | قرن 19 |
| نی انبان | محلی، فولک | بادی چوبی تک زبانه | دمیدنی | اسکاتلند | باستانی |
| دودوک | محلی، فولک | بادی چوبی تک زبانه | دمیدنی | ارمنستان | باستانی |
| بالابان | محلی، سنتی | بادی چوبی دو زبانه | دمیدنی | ایران | باستانی |
| دوزله | محلی، سنتی | بادی چوبی دو زبانه | دمیدنی | ایران | باستانی |
| سرنا | محلی، فولک | بادی چوبی دو زبانه | دمیدنی | ایران | باستانی |
| ابوا | کلاسیک | بادی چوبی دو زبانه | دمیدنی | فرانسه | قرن 17 |
| فاگوت | کلاسیک | بادی چوبی دو زبانه | دمیدنی | اروپا | قرن 16 |
| شمشال | محلی، فولک | بادی بدون زبانه | دمیدنی | ایران | باستانی |
سازهای بادی همانطور که از اسم آن پیداست با جریان هوا تولید صدا میکند. این مدل سازها ممکن است با هوای دمیده یا مکیشده شده به وسیله دهان به صدا در بیاید یا ممکن است به کمک یک وسیله خارجی جریان هوا تولید شود. برخی از سازهای بادی به کمک دمش و مکش هوا و برخی دیگر فقط با دمش هوا عمل تولید صدا صورت میگیرد.
سازهای بادی قدیمی ترین سازهای ساخته شده به دست بشر میباشد. انسان های نخستین متوجه شدند که با دمیدن هوا به داخل برخی شاخ و برگ درختان و یا با سوراخ کردن آج و استخوان حیوانات میتوانند با دمیدن داخل آن ها صداهایی تولید کنند.
- ساز بادی چوبی
- ساز بادی برنجی
- ساز بادی شستی دار
ساز بادی چوبی
این مدل از ساز ها به دو صورت بی زبانه و زبانه دار میباشند. منظور از زبانه همان قمیش است که در برخی سازهای بادی وظیفه لرزش و تولید صدا را بر عهده دارند. در سازهای بی زبانه تولید صدا بر اثر نوسانات هوا اتفاق میافتد اما در سازهای بادی چوبی زبانه دار بر اثر ارتعاش زبانه صورت میگیرد.
این سازها در اندازهها و مدلهای مختلفی ساخته میشوند. به طوری که کوچکترین آن فلوت و بزرگترین آن را باسون میتوان نامید.
در سازهای بادی چوبی بی زبانه تیغه یا قمیشی وجود ندارد. بلکه لولهها و میلههای توخالی وجود دارد برای گردش هوا و تغییر نوسان هوا. فلوت با این روش یکی از سریعترین سازها میباشد که در محدوده صوتی بم صدایی نرم و در محدوده صدایی زیر بسیار شفاف میباشد.
سازدهنی
سازدهنی یا هارمونیکا نیز یک ساز بادی چوبی است. تولید صدا در این ساز به کمک دمش و مکش هوا به داخل ساز صورت میگیرد. برای به صدا درآوردن ساز دهنی نیازی به لرزش لب ها در قسمت دهنی نیست. با جریان پیدا کردن هوا در زیر تیغهها، باعث لرزش تیغهها و در نتیجه تولید صدا میشود.
از مهمترین ویژگیهای سازدهنی یا هارمونیکا مخصوصا سازدهنی کروماتیک، ابعاد بسیار کوچک آن است اما بر خلاف ابعاد کوچک، قدرت اجرای بسیار بالایی دارد و ازطرفی صدایی که تولید میکند بی نهایت رویایی و دلنشین است.

صدای سازدهنی:
لازم به ذکر است ما در نواکده آموزش سازدهنی را به دو صورت آنلاین و آفلاین برگزار میکنیم.
- کلاسهای آنلاین سازدهنی هفته ای یک جلسه برگزار میشود و به هر هنرجو یک تایم اختصاصی داده میشود.
- روش دوم دوره جامع آموزش ساز دهنی است که بر روی برنامه اسپات پلیر به شما دسترسی داده میشود.
فلوت

صدای ساز فلوت:
فلوت جزو سازهای بادی چوبی بی زبانه میباشد. یعنی تولید صدا در این ساز فقط با نوسان هوا و تغییر این نوسان ایجاد میشود. پس نتیجه میگیریم تولید صدا در این ساز بدون لرزش قمیش اتفاق میافتد.
انواع ساز بادی برنجی
تولید صدا در ساز بادی برنجی به صورت لرزش لب ها بر روی قسمت دهنی ساز میباشد یعنی با این لرزش ارتعاش لازمه به وجود می آید، و همراه با دمش هوا به داخل ساز صدای زیبا و دلنشینی به گوش میرسد. مانند ساز توبا، ترومبون و ترومپت.
بدنه ی این ساز ها ممکن است از جنس برنج، نقره و مس ساخته شده باشد. متریال استفاده شده در ساخت ساز بادی برنجی تاثیر مستقیم بر روی جنس صدا دارد. این مدل ساز ها از نوع ارکستر سمفونی و در دسته شیپور ها قرار دارند که البته به دلیل کاربرد های متفاوت آن ها وزن این ساز ها از سبک تا سنگین متفاوت میباشد.
ترومبون

صدای ساز ترومپون:
ترومبون جزو سازهای بادی برنجی میباشد که از لحاظ ساختاری بسیار مشابه ترومپت میباشد اما مقداری بزرگ تر از ترومپت. با این تفاوت که در تروومپت چند دریچه بر روی ساز وجود دارد برای تغییر نت ها، اما در ترومبون بجای دریچه یک اسلاید بزرگ وجود دارد.
عامل تغییر نت ها در این ساز حرکت اسلاید U شکل و تغییر اندازه آن میباشد.
انواع ساز بادی شستی دار
سازهای بادی شستی دار به سازهایی گویند که اجرای نت ها با دمش هوا یا مکش و دمش هوا صورت میگیرد. اما برای تغییر نت ها از کلید هایی استفاده میشود. معمولا صفحه کلید های آن شبیه به صفحه کلید پیانو یا ارگ میباشد با این تفاوت که از هوا نیز استفاده میشود.
ملودیکا

صدای ساز ملودیکا:
ملودیکا از انواع ساز بادی شستی دار میباشد که فقط با دمش هوا کار میکند. در ساز ملودیکا یک لوله یا یک دهنی وجود دارد که از آن قسمت دمش هوا صورت میگیرد. همچنین این ساز دارای یک صفحه کلید دقیقا مانند پیانو میباشد که با فشار دادن هر کلید مسیر هوا به سمت نت مورد نظر باز میشود.
در حالت عادی مسیر ها برای دمش هوا بسته میباشد. اما با فشار دادن هرکلید مسیر به سمت آن نتی که کلاویه اش را فشار داده ایم باز میشود.
معرفی انواع ساز های کوبه ای
| اسم ساز | سبک | طبقهبندی | نوع نواختن | مبدأ | قدمت تقریبی |
| تنبک | سنتی ایرانی | کوبه ای پوستی | دستی | ایران | باستانی |
| کاخن | فلامنکو، لاتین | کوبه ای جعبه ای | دستی | پرو | قرن 18 میلادی |
| طبل | محلی، نظامی | کوبه ای پوستی | چکشی/دستی | جهانی | باستانی |
| دف | سنتی، عرفانی | کوبه ای پوستی | دستی | ایران | باستانی |
| دایره | سنتی، محلی | کوبه ای پوستی | دستی | ایران | باستانی |
| سنج | کلاسیک، جاز | کوبه ای فلزی | برخوردی | یونان | باستانی |
| زنبورک | محلی، فولک | کوبه ای فلزی | ارتعاشی | آسیا، اروپا | باستانی |
| طبلا | سنتی هندی | کوبه ای پوستی | دستی | هند | باستانی |
| تومبا | لاتین، جاز | کوبه ای پوستی | دستی | آفریقا | باستانی |
| ماراکس | لاتین، فولک | کوبه ای جغجغه ای | تکان دادنی | آمریکایی | باستانی |
| مثلث | کلاسیک، جاز | کوبه ای فلزی | ضربهای | اروپا | قرن 14 میلادی |
| دمام | سنتی، محلی | کوبه ای پوستی | چکشی | ایران، خلیج فارس | باستانی |
| تیمبال | لاتین، جاز | کوبه ای پوستی | چکشی | کوبا | قرن 19 میلادی |
| دامارو | سنتی، مذهبی | کوبه ای پوستی | چرخشی | هند، تبت | باستانی |
| قاشقک | فولک، سنتی | کوبه ای چوبی | ضربهای | اسپانیا | باستانی |
| تمبورین | فولک، پاپ | کوبه ای جغجغه ای | دستی | خاورمیانه | باستانی |
| درامز | راک، جاز، پاپ | کوبه ای پوستی | چکشی | آمریکا | قرن 20 میلادی |
| تیمپانی | کلاسیک | کوبه ای پوستی | چکشی | اروپا | قرن 17 میلادی |
| هنگ درام | مدرن، آرامش بخش | کوبه ای فلزی | دستی | سوئیس | قرن 21 میلادی |
| داربوکا | سنتی، فولک | کوبه ای پوستی | دستی | خاورمیانه، شمال آفریقا | باستانی |
| زایلوفون | کلاسیک، جاز | کوبه ای تیغهای | چکشی | اندونزی | باستانی |
| ماریمبا | لاتین، کلاسیک | کوبه ای تیغه ای | چکشی | آفریقا، آمریکای لاتین | باستانی |
| چایمز | کلاسیک، مذهبی | کوبه ای فلزی | ضربه ای | اروپا، آسیا | قرن 18 میلادی |
ساز های کوبه ای هم میتواند ساز سنتی باشد هم غربی یعنی در هر دو سبک ساز کوبه ای داریم. به مجموع سازهایی گویند که برای نگه داشتن ریتم استفاده میشود این سازها کمتر برای ملودی ها استفاده میشود. این ساز ها با استفاده از کوبیدن، کشیدن و یا حرکاتی مانند مالش یا خط کشیدن بر روی صفحه آن به صدا در می آید.
انواع سازهای کوبه ای معمولا از جنس پوست طبیعی یا مصنوعی یا برخی پلاستیک های با مقاومت بالا ساخته میشود. بیشتر بدنه اصلی این ساز ها را از چوب میسازند اما با این حال ساز های کوبه ای از جنس پلاستیک یا فلز هم ساخته میشود.
تمبک

صدای ساز تمبک:
تمبک از انواع ساز های کوبه ای میباشد که آ را به حالت ضربه ای، مالشی و یا به حالت خط کشی به صدا در می آوردند. تمبک را با اسم هایی همچون تنبک، ضرب و دمبک نیز میشناسند. این ساز هم برای نگه داشتن ریتم استفاده میشود و هم میتواند به صورت انفرادی اجراهای بی نظیری داشته باشد.
ساز تنبک به خاطر شکلی جامی که دارد و به دلیل تلط بالای دو دست، بر روی پا قرار میگیرد. ساز تنبک یکی از محبوب ترین و دلنشین ترین صداها را در بین ساز های کوبه ای دارد. با این ساز هم میتوانید صداهایی با فرکانس بالا و هم صداهایی با فرکانس پایین را با زیبا ترین حالت و دلنشین ترین لحن ایجاد کنید.
هنگ درام

صدای ساز هنگ درام:
هنگ درام سازی خود صدا در دسته سازهای کوبه ای است که به صورت دو صفحه فلزی بر روی یکدیگر قرار گرفته است. صفحه پایینی به عنوان یک تکیه گاه برای صفحه بالایی عمل میکند که باعث میشود صفحه بالا به خوبی تولید صدا کند. بر روی صفحه بالایی فرورفتگی هایی ایجاد شده که باعث تولید نت های موسیقی میشود.
عمق و زاویه این فرورفتگی ها بسیار دقیق و حساب شده میباشد تا بتواند دقیقا همان فرکانس صدا را در اختیار ما قرار دهد. هنگ درام به شکل امروزی برای اولین بار در سال 2000 به دست یک آقا و خانم آلمانی ساخته شد و از آن موقع واژه هنگ به نام این ساز اضافه شد. با اینکه این اشخاص تمایلی به این نام نداشتند اما امروزه فقط از این اسم برای این ساز استفاده میشود.
معرفی سازهای صفحه کلید دار
| اسم ساز | سبک | طبقهبندی | نوع نواختن | مبدأ | قدمت تقریبی |
| پیانو | کلاسیک، جاز، پاپ | کلاویه ای | چکشی | ایتالیا | قرن 18 |
| گلوکن اشپیل | کلاسیک، ارکسترال | کوبه ای تیغه ای | چکشی | آلمان | قرن 18 |
| گارمون | محلی، فولک | بادی شستی دار | فشاری | روسیه | قرن 19 |
| آکاردئون | فولک، کلاسیک | بادی شستی دار | فشاری | آلمان | قرن 19 |
| کلاوسن | کلاسیک، باروک | کلاویه ای | مضرابی | ایتالیا | قرن 16 |
| ارگ | کلاسیک، مذهبی | بادی شستی دار | دمیدنی | یونان باستان | قرن 3 ق.م |
| چلستا | کلاسیک، باله | کوبه ای تیغه ای | چکشی | فرانسه | قرن 19 |
| چمبالو | کلاسیک، باروک | کلاویه ای | مضرابی | اروپا | قرن 14 |

صدای ساز پیانو:
معروف ترین مدل سازهای صفحه کلید دار که میتواند تعریف کاملی از این ساز باشد پیانو میباشد. این مدل ساز که میتوان آن را کاملترین ساز موسیقی نیز دانست به وسیله چکش های کوچکی کار میکند. به این صورت که شما با فشردن هر کلید یا کلاویه چکش مختص آن نت به سیم های پیانو برخورد میکند و صدای آن نت شنیده میشود.
در این ساز ها هر کلید وظیفه اجرای نت خاصی را بر عهده دارد و میتوانید از چند کلید به صورت همزمان استفاده کنید و صداهای ترکیبی زیبایی را تولید کنید. این مدل ساز نیاز به کوک شدن دارد.
معرفی ساز های الکترونیکی
در ساز های الکترونیکی تولید صدا به وسیله ارتعاش یا لرزش سیم ها تولید نمیشود. در واقع عمل تولید صدا در این مدل حرکت دست شما روی کلید یا سیم را به پالس های الکتریکی تبدیل میکند و صدای آن نت ها شنیده میشود. و پالس های الکتریکی برای پخش شدن به یک اسپیکر یا باند نیاز دارند و بدون آن صدایی شنیده نمیشود.
گیتار الکتریک

صدای ساز گیتار الکترونیک:
گیتار الکتریک یکی از انواع سازهای الکترونیکی میباشد و باید به کمک یک آمپلی فایر و یا یک تقویت کننده صوتی تولید صدا را انجام میدهد. این نوع ساز که آن را به اسم گیتار برقی نیز میشناسند بدون تقویت کننده و آمپلی فایر صدای نامفهومی را به گوش میرسانند.
معرفی سازهای خودصدا یا آیدیوفون
سازهای خودصدا یا آیدیوفون (Idiophone) دسته ای از سازها هستند که صدا در آن ها مستقیماً از ارتعاش خودِ بدنه ساز تولید میشود، بدون استفاده از سیم، پوست، یا هوا. یعنی بدنه یا بخشی از ساز با ضربه، کشش، تکان یا مالش، خودش صدا تولید میکند.
| انواع سازهای خودصدا (Idiophones) | |||
| سازهای تیغ ای | سازهای کوبهای خودصدا | سازهای تکان دادنی یا لرزشی | سازهای سایشی |
| کالیمبا (Kalimba) | زایلوفون (Xylophone) | شِیکر (Shaker) | گلس هارمونیکا |
| امبیرا (Mbira) | ماریمبا (Marimba) | ماراکاس (Maracas) | |
| سانزا (Sanza) | بلز (Glockenspiel) | ریناستیک (Rainstick) | |
| چینایمز (Chimes) | |||
| مثلث (Triangle) | |||
| کاستانیت (Castanets) | |||
| بل (Bell) | |||
| تمپل بلاک (Temple Blocks) | |||
کالیمبا؛ پیانوی شستی آفریقایی

کالیمبا یکی از سازهای تیغه ای و خوش صدایی است که اصالت آن به آفریقا بازمی گردد. این ساز جمع و جور، از یک جعبه ی چوبی یا صفحه ی تقویتی تشکیل شده که روی آن چندین تیغه ی فلزی نصب شده اند. با فشردن یا کشیدن این تیغه ها با شست، صداهای ملودیک و آرام بخشی تولید میشود که برای مدیتیشن، بداهه نوازی و حتی همراهی با سازهای دیگر فوق العاده اند.
? کالیمبا در چه دستهای از سازها قرار میگیرد؟
کالیمبا در رده ی سازهای تیغهای (Lamellophone) و زیرمجموعهی سازهای خودصدا (Idiophone) قرار میگیرد. یعنی صدا از طریق ارتعاش مستقیم تیغه ها تولید میشود، بدون نیاز به پوست، سیم یا هوا.
? ویژگی های ساز کالیمبا:
-
اندازه کوچک و قابل حمل
-
مناسب برای افراد مبتدی تا حرفهای
-
دارای تیغههایی با کوک مشخص (معمولاً ۷، ۱۷ یا ۲۱ تیغه)
-
صدای آرام و دلنشین، شبیه پیانو یا زایلوفون
-
بدون نیاز به آموزش تخصصی اولیه
جمع بندی جامع: اهمیت و کاربرد شناخت انواع سازهای موسیقی
آشنایی با انواع سازهای موسیقی، فراتر از یک دانش صرفاً تئوری است؛ این شناخت یک پایه اساسی برای هر علاقه مند، نوازنده یا حتی شنونده موسیقی محسوب میشود. هر ساز موسیقی، با ساختار، جنس و نحوه اجرای متفاوت خود، دنیایی منحصر به فرد از صدا و احساس را ارائه میدهد که میتواند تجربه موسیقایی را غنی تر و عمیق تر کند.
با درک درست دسته بندی های مختلف سازها — از سازهای زهی گرفته تا سازهای بادی، کوبه ای و صفحه کلیددار — میتوان به راحتی ساز مناسب با علاقه، سبک موسیقی و هدف آموزشی یا اجرایی خود را انتخاب کرد. به علاوه، این آشنایی کمک میکند تا نوازندگان به روش های متنوع تولید صدا، تکنیک های اجرا و تفاوت های ظریف هر ساز پی ببرند، که خود به ارتقای مهارت و خلاقیت هنری منجر میشود.
از سوی دیگر، شناخت دقیق سازها برای آهنگسازان و تنظیمکنندگان موسیقی نیز حیاتی است، چرا که انتخاب صحیح سازها در ترکیب بندی یک قطعه موسیقی، تأثیر مستقیم بر کیفیت و جذابیت نهایی اثر دارد. همچنین، برای مخاطبان موسیقی، آگاهی از انواع سازها میتواند باعث افزایش لذت و درک عمیق تر از موسیقی شود.
در نهایت، دنیای موسیقی یک گستره بیپایان از تنوع و خلاقیت است که با آشنایی و تسلط بر انواع سازها، این جهان بزرگ تر، غنی تر و دلنشین تر به نظر میرسد و هر فرد میتواند به شیوه ای خاص، با موسیقی ارتباط برقرار کند و آن را تجربه کند.
مقاله های مرتبط
دیدگاه ها
پژمان محمدی | 21 اسفند 1404 گفت:
ممنون از نظرت امیر طاها عزیز. بله با هر سازی میشه آهنگ های شاد زد.
ساغر | 17 آبان 1404 گفت:
وای خدا عاشق فلوت و ساز دهنی شدم خیلی خاصه اگرچه از ساز های کوبشی هم خوشم میاد ولی خب ارتباط بیشتری با سازهای بادی داشتم حتما با فلوت شروع میکنم ممنون از مقاله کامل تون?
علی | 10 مهر 1404 گفت:
سلام عالی
علی | 10 مهر 1404 گفت:
سلام ببخشید میشه اسم اون قطعه ساز دهنی که تو این سایت گذاشتیدو بهم بگید؟ ممنون
پژمان محمدی | 12 مهر 1404 گفت:
درود بر شما. اسم قطعهای که با سازدهنی اجرا شده Love Story قصه عشق
مهران Rah | 4 شهریور 1404 گفت:
سلام نواکده جان، واقعا مقاله تون حس کنجکاویمو زیاد کرد! مخصوصاً بخش سازهای صفحهکلیددار مثل چمبالو و کلاوسن که کمتر باهاشون آشنا بودم. میخواستم بدونم اگه بخوام از بین این سازها یکی رو برای شروع یادگیری انتخاب کنم، پیشنهاد شما چیه؟ چه گزینهای برای مبتدی ها مناسب تره؟
پژمان محمدی | 8 شهریور 1404 گفت:
درود بر شما . بهترین معیار برای انتخاب ساز این هستش که شما سازهایی که مد نظر دارین قطعاتشون رو گوش بدین تصاویر و ویدئو هایی از ساز ببینید تا متوجه بشین با کدوم ساز میتونین ارتباط بهتری بگیرین. که البته سبک های موسیقی رو هم بشناسین کمک زیادی میکنه.
علی فارسی | 4 شهریور 1404 گفت:
سلام، من قبلاً روی گیتار و سنتور تمرین کردهم اما هرگز نمیدونستم دسته بندی سازها چطوریه. حالا که دسته های اصلی مثل زهی، بادی و ... رو دیدم، برام خیلی واضحتر شد. فقط سوالم اینه: آیا شستی دارها مثل پیانو، جزو سازهای زهی هم حساب میشن یا کاملاً جدا هستند؟ خیلی دوست دارم دقیقتر بدونم.
پژمان محمدی | 8 شهریور 1404 گفت:
درود بر شما. بله دسته ای از پیانو ها دارای سیمهایی هستند که با ضربه زدن مضراب روی اون ها صدا تولید میشه. از طرفی میشه در دسته سازهای زهی هم قرار بگیره
سارا امیری | 4 شهریور 1404 گفت:
واقعا مقاله جذاب و کاربردیه! این تنوع سازها و توضیحات شسته رفتهش خیلی به آدم کمک میکنه تا بفهمه هر ساز چطور صدا میده و چه ویژگی هایی داره. فایل های صوتی ضمیمهاش هم خیلی به درک بهتر مقاله کمک کردند. مرسی از تیم خوبتون! ?
آرین اصغرپور | 5 تیر 1404 گفت:
سلام وقتتون بخیر خسته نباشید ببخشید من یک سوال درباره سازهای زهی دارم. سازهای زهی مضرابی در اول این مطلب همان سازهای کوبشی هستش؟
پژمان محمدی | 7 تیر 1404 گفت:
درود. خیر سازهای زهی مضرابی مثل سنتور، ستار، گیتار، تار و ...
طنین | 3 فروردین 1404 گفت:
خیلی خوب بود ولی همه ی ساز ها رو نداشت و خییییلی ساز دیگه هست که وجود دارد
مهدی رحیمی | 10 بهمن 1403 گفت:
سلام وقت بخیر لطفا معرفی ساز هنگ درام هم در اولویت بزارید اطلاعات زیادی از این ساز در سایت ها نیس
پژمان محمدی | 10 بهمن 1403 گفت:
درود بر شما . از لینک روبرو میتونید اطلاعاتی در این موضوع کسب کنید https://navakade.com/practice-for-note-reading/
ناشناس | 14 تیر 1403 گفت:
سلام ممنون میشم اگر ساز های بیشتری را معرفی کنید?
پژمان محمدی | 14 تیر 1403 گفت:
درود بر شما ممنون از نظرتون بله حتما در اولین فرصت
باربد | 8 خرداد 1403 گفت:
عالی ولی ای کاش از هر دسته پنج شش تا ساز بود
پژمان محمدی | 8 خرداد 1403 گفت:
ممنون از نظر شما حتما در آینده انجام میشه
حمید | 29 دی 1402 گفت:
ایکاش نمونه کار برای همه سازها موجود بود
پژمان محمدی | 30 دی 1402 گفت:
درود بر شما. فعلا سازهایی مثل هارمونیکا، ملودیکا، کالیمبا، چنگ رومی و هارپیکا تو سایت موجود
. | 28 دی 1402 گفت:
سلام کاشکی ساز کالیمبا هم معرفی میکردید
پژمان محمدی | 30 دی 1402 گفت:
ممنون از توجه و نظر شما حتما به زودی اضافه میشه
آیسا | 22 دی 1402 گفت:
کاشکی ساز هنگ درام هم معرفی میکردید باتشکر از شما ???
پژمان محمدی | 23 دی 1402 گفت:
درود بر شما. حتما در اولین فرصت اضافه میشه
ایلین | 25 آذر 1402 گفت:
من هشت ساله که تنبک میزنم و از 4 سالگی شروعش کردم و الان دوازده سالمه و یک هنگدرام خریدم
کارن | 13 آذر 1402 گفت:
خیلی عالی بود خصوصا که صدای هر ساز رو هم گذاشته بودید ، به نظر من تار و سنتور واقعا فوق العاده ان .. میخواستم سازها رو به پسرم معرفی کنم تا یکی رو انتخاب کنه بفرستمش کلاس خیلی اتفاقی مطلب شما رو دیدم ، خیلی خوب معرفی کردید ?
پژمان محمدی | 13 آذر 1402 گفت:
درود بر شما ممنون از توجه و نظر زیباتون. موفق باشید ?❤️
محمد | 11 آذر 1402 گفت:
درود من ۱۳ سالم هست علاقه به موسیقی زیاد دارم، ولی خب دوست دارم یه سازی رو بزنم که در اینده بتونم باهاش درامد داشته باشم به نظر شما چه سازی رو انتخاب کنم ؟ لطفا کمکم کنید
پژمان محمدی | 12 آذر 1402 گفت:
درود بر شما. به شماره 09017612001 پیام بدید داخل تلگرام یا واتساپ هستیم خدمتتون.
محمد | 11 آذر 1402 گفت:
سلام وقت بخیر من ۱۳ سالم هست علاقه به موسیقی زیاد دارم، ولی خب دوست دارم یه سازی رو بزنم که در اینده بتونم باهاش درامد داشته باشم به نظر شما چه سازی رو انتخاب کنم ؟ لطفا کمکم کنید
آواز | 8 آذر 1402 گفت:
خیلی دلم میخواد تنبور بزنم واییی خداااا صداشو دلمو بردههههه
پژمان محمدی | 9 آذر 1402 گفت:
بله صدای زیبایی داره
یونس شش بلوکی | 26 آبان 1402 گفت:
عالی
پژمان محمدی | 27 آبان 1402 گفت:
ممنون از نظر و همراهی شما
محسن | 18 شهریور 1402 گفت:
عالی بود خیلی جالب بود سپاس
پژمان محمدی | 19 شهریور 1402 گفت:
درود بر شما ممنون از توجهتون
زهرا | 9 مرداد 1402 گفت:
واقعا خیلی خوب و اموزنده بود ولی کاش صدا و معرفی همه ساز ها بود ممنون
پژمان محمدی | 9 مرداد 1402 گفت:
ممنون از نظر شما. بله حتما به زودی...
حسن | 5 دی 1401 گفت:
در توضیح ساز ویولن گفته شده که ساز روی شانه ی چپ قرار میگیره و با دست چپ آرشه روی سیم ها کشیده میشه که این اشتباهه. آرشه با دست راست کشیده میشه و با دست چپ رو صفحه ی انگشت گذاری میشه نت مورد نظر رو گرفت
پژمان محمدی | 5 دی 1401 گفت:
درود بر شما اصلاح شد ممنون از توجه و نظر شما






امیرطاها | 21 اسفند 1404 گفت:
این سایت به خصوص عالی بود خیلی ممنون ??فقط ببخشید آیا با سنتور هم میشه آهنگ شاد زد؟ یا فقط آهنگ غمناک ؟